گزارش دريافتي روز شنبه حاكي است يك لاك‌پشت ‪ ۱۷۶‬ساله كه برخي عقيده دارند متعلق به "چارلز داروين" نظريه‌پرداز بود، در باغ‌وحشي در استراليا مرده است.

به گزارش خبرگزاري آسوشيتدپرس از سيدني، اين لاك‌پشت ماده عظيم‌الجثه كه "هريت" نام داشت، ساليان سال به اين خاطر معروف بود كه گفته مي‌شد يكي از سه لاك‌پشتي بوده است كه داروين در سال ‪ ۱۸۳۵‬از سفر دريايي تاريخي‌اش به جزاير "گالاپاگوس" همراه خود آورده بود.

طبق گفته مردم، "هريت" را زماني كه فقط پنج سال داشت و بزرگي او به اندازه يك بشقاب غذاخوري بود، از "گالاپاگوس " به انگليس بردند.

اين لاك‌پشت چندسال در انگليس بود تا اينكه در اواسط دهه ‪ ۱۸۰۰‬به "بريزبن" در ايالت "كويينزلند" استراليا انتقال يافت.

"جان هنگر" دامپزشك استراليايي روز جمعه در گفتگو با تلويزيون اين كشور گفت: "هريت، شب گذشته پس از يك ناراحتي قلبي مرد."
گمان مي‌رفت هريت، پيرترين لاك‌پشت زنده و يكي از پيرترين موجودات زنده جهان باشد اما اين لاك پست باوجود سن زيادش، پيرترين لاك‌پشت شناخته شده جهان نبود.

عنوان پيرترين لاك‌پشت جهان در كتاب ركوردهاي جهاني "گينس" به "تويي ماليلا" يك لاك‌پشت ماداگاسكاري تعلق دارد كه در دهه ‪ ۱۷۷۰‬توسط كاپيتان "جيمز كوك" كاشف انگليسي به خانواده سلطنتي "تونگا" داده شده بود.

به دلیل تردد بیش از حد کشتی ها از آبهای خلیج فارس ، 60 درصد آلودگی دریا در این آبها وجود دارد و آلودگی ناشی از پالایشگاهها 38 درصد است.

سالانه حدود 25 هزار تانکر نفتی از طریق تنگه هرمز عبور می کند که 60 درصد نفت جهان از طریق آبهای خلیج فارس می گذرد.

به گزارش دفتر منطقه‌اي سينا در استان هرمزگان، مهرداد کتال محسنی مدیر کل حفاظت محیط زیست استان هرمزگان با بيان اين افزود: نیروگاههای تولید برق و آب شیرین‌کن ها از دیگر مواد آلاینده های خلیج فارس به حساب می آیند و 175 هزار متر مکعب در ساعت پساب از طریق پالایشگاه به سمت دریا تخلیه می شود و پساب های شهری که غالبا فاقد سیستم جمع آوری و انتقال تصفیه ی فاضلاب شهری هستند و 70 هزار متر مکعب در روز آلودگی تولید می کنند.

وی اظهار داشت: سالانه حدود 25 هزار تانکر نفتی از طریق تنگه هرمز عبور می کند که 60 درصد نفت جهان از طریق آبهای خلیج فارس می گذرد.

وی عنوان کرد: ایجاد مرگ و میر آبزیان ، مهاجرت آبزیان به خارج از منطقه، تغییرات در تنوع زیستی و کاهش تنوع زیستی و تغییر رفتار موجودات در محیط زیست منطقه از جمله آثار ناشی از آلودگی دریاهاست.

کتال محسنی اضافه کرد: عضویت ایران در سازمان منطقه ای حفاظت از محیط زیست دریایی خلیج فارس که در چارچوب آن کشور به صورت ملی اقداماتی صورت می گیرد، بازسازی و احداث مراکز تحقیقات محیط زیست دریایی در استانهای ساحلی از جمله مراکز تحقیقاتی در جزیره هرمز، تصویب قوانین و مقررات جهت استقرار صنایع در حریم سه کیلومتری دریا، تعیین مناطقی از نوار ساحلی تحت عنوان تالاب های بین المللی یا مناطق چهار گونه ، افزایش توان امکانات و تجهیزات و نیرو در جهت گشت و کنترل منطقه، ارزیابی استقرار فعالیتهای اقتصادی منطقه در سواحل، کاهش منابع آلاینده و پیگیری حقوقی در خصوص منابع آلاینده و انجام طرح های مختلف تحقیقاتی از جمله عملکرد سازمان حفاظت محیط زیست در مقابله با آلاینده های دریایی می باشد.

 منظور آمادگي و مقابله با آلودگي نفتي در درياي خزر مانور مقابله با آلودگي نفتي روزهاي دوم تا پنجم مرداد ماه ‪ ۸۵‬در بندر نكا برگزار خواهد شد.

به گزارش سينا، مديركل ايمني وحفاظت دريايي سازمان بنادر و كشتيراني با بيان اين مطلب، افزود: اين مانور درراستاي اجراي الزامات كنوانسيون مقابله با آلودگي نفتي و با هدف هماهنگي پرسنل دريايي و آماده‌سازي تجهيزات و امكانات مقابله با آلودگي فرضي در بندر نكا برگزار مي‌شود.

"محمدرضا قادري" در ادامه اظهار داشت : در اجراي اين مانور سعي شده است تا سرعت عمل بخشهاي مرتبط مقابله با آلودگي نفتي مورد بررسي و ارزيابي قرار گيرد تا در زمان وقوع حوادث نفتي در دريا اين بخشها بتوانند سريع وارد عمل شده و با آلودگي مقابله كنند.

وي عوامل فيزيكي و جوي تاثيرگذار بر حركت لكه‌هاي نفتي را برشمرد و گفت: عواملي چون وزش باد، جريان و جهت موج و غيره بر حركت و پراكندگي لكه‌هاي نفتي تاثيرگذار است كه بايد در اين مانور پيش‌بيني‌هاي لازم جهت كنترل و مقابله با آلودگي نفتي مدنظر قرار گيرد.

قادري در پايان با اشاره به برگزاري سالانه مانور مقابله با آلودگي نفتي در آبهاي كشور، اظهار داشت: همچنين مانور ديگري در زمينه‌مقابله با آلودگي نفتي در خليج فارس بهمن ماه ‪ ۸۵‬در سواحل جزاير خارك ، برگزار خواهد شد.

در راستای اجرای برنامه ملی حفاظت از محیط زیست دریایی، در خردادماه امسال اداره حفاظت و محیط زیست دریایی بندر امام عملیات پیشگیری و مبارزه با آلودگی آب دریا را در محدوده آبهای این بندر اجرا کرد.

به گزارش سينا به نقل از روابط عمومی اداره کل بنادر و کشتیرانی استان خوزستان،‌اداره ایمنی و حفاظت، از محیط زیست دریایی بندر امام، در زمینه مبارزه با آلودگی آب دریا، 391 مورد عملیات شامل بازدید از مراکز صنعتی دریافت لجن، روغن سوخته و خن و همچنین جمع آوری زبالپ را به اجرا درآورد.

این گزارش در همین رابطه و در خصوص عملکرد مرکز تجسس و نجات دریایی از نجات جان یک نفر توسط شناورهای تجسس و نجات بندر امام‌خبر داد.

گفتنی است: اداره حفاظت و محیط زیست دریایی بندر امام خمینی، تاکنون توانسته است‌با به کارگیری تجهیزات مناسب پیشگیری و پاکسازی آلودگی دریایی گامی اساسی در جهت دستیابی بپه بالاترین استانداردهای بین¬المللی بر دارد.

در راستای اجرای برنامه ملی حفاظت از محیط زیست دریایی، در خردادماه امسال اداره حفاظت و محیط زیست دریایی بندر امام عملیات پیشگیری و مبارزه با آلودگی آب دریا را در محدوده آبهای این بندر اجرا کرد.

به گزارش سينا به نقل از روابط عمومی اداره کل بنادر و کشتیرانی استان خوزستان،‌اداره ایمنی و حفاظت، از محیط زیست دریایی بندر امام، در زمینه مبارزه با آلودگی آب دریا، 391 مورد عملیات شامل بازدید از مراکز صنعتی دریافت لجن، روغن سوخته و خن و همچنین جمع آوری زبالپ را به اجرا درآورد.

این گزارش در همین رابطه و در خصوص عملکرد مرکز تجسس و نجات دریایی از نجات جان یک نفر توسط شناورهای تجسس و نجات بندر امام‌خبر داد.

گفتنی است: اداره حفاظت و محیط زیست دریایی بندر امام خمینی، تاکنون توانسته است‌با به کارگیری تجهیزات مناسب پیشگیری و پاکسازی آلودگی دریایی گامی اساسی در جهت دستیابی بپه بالاترین استانداردهای بین¬المللی بر دارد.

مجري طرح جامع كاهش آلودگي هواي تهران آلوده‌ترين مناطق تهران را اعلام كرد.

دكتر فتح الله امي در گفت‌وگو با ايسنا افزود: در دو ماه گذشته، بالاترين غلظت آلاينده منوكسيدكربن به ترتيب مربوط به محدوده ايستگاه «آزادي» و «فاطمي» بوده است.
وي افزود: همچنين بيشترين غلظت ذرات معلق كمتر از 10 ميكرون PM10 را «آزادي» و پس از آن در «قلهك» و «تجريش» داشته‌اند. به لحاظ آلاينده NOx نيز ايستگاه «بهمن» و سپس «آزادي» و از نظر آلاينده SOx بالاترين غلظت در محدوده‌هاي «بهمن»، «آزادي» و سپس «قلهك» ثبت شده است.

مجري طرح جامع كاهش آلودگي هواي تهران خاطرنشان كرد: بيشترين غلظت آلاينده ازن (O3) نيز در محدوده «مهرآباد» مشاهده شده است.
وي به ايسنا گفت: با توجه به نتايج ثبت شده، محدوده‌هاي «آزادي» و «قلهك» آلوده‌ترين نقاط شهر تهران در ماه گذشته بوده‌اند.

امي با تاكيد بر اين كه امسال مي‌خواهيم نه روز اضطرار و نه اضطراب داشته باشيم، تصريح كرد: چهار محور براي حل آلودگي هواي تهران در نظر گرفته شده كه از آن جمله تصويب قانون و اجراي معاينه فني جامع خودروهاي ديزلي و بنزيني و موتورسيكلت، رساندن قيمت بنزين به قيمت واقعي و كيفيت استاندارد و گسترش حمل و نقل عمومي است.

آلودگي صوتي و آلودگي هوا خطر حملات قلبي را افزايش داده و افراد مستعد را براي ابتلا به بيماري هاي قلبي عروقي آماده مي كند.

بررسي هاي اخير نشان مي دهد مواجهه طولاني مدت با صداهاي ناهنجار تا 140درصد خطر حمله قلبي را افرايش مي دهد در حالي كه آلودگي هوا باعث بستري شدن افرادي مي شود كه در گذشته به حمله قلبي مبتلا شده اند.

دانشمندان معتقدند رابطه اي مستقيم بين ميزان آلودگي هوا و تعداد دفعات ابتلا به مشكلات قلبي ديده مي شود و حتي در مواردي كه آلودگي هوا در حد مجاز نيز اعلام مي شود اين خطر براي مردم وجود دارد.

موضوع به حدي جدي است كه افزايش اندك دود اگزوز باعث مي شود تعداد افراد بستري شده به دليل مشكلات قلبي تا 5/2 در صد يبشتر شود.

از طرفي ديگر آلودگي صوتي باعث مي شود سطح هورمون هاي مربوط به استرس در خون بالاتر رود،فشار خون فرد افزايش پيدا كند و غلظت چربي خون نيز بيشتر شود.

بررسي ها نشان داد در زنان كه محل سكونت آنها آلودگي صوتي به صورت مداوم وجود دارد خطر حمله قلبي بيشتر است . اين خطر در مرداني كه محل كار آنها داراي آلودگي صوتي است بيشتر است.

منبع:yahoo news

تجهيز مناطق حفاظت شده هواپيماهاي فوق سبك اولويت سازمان حفاظت محيط زيست است.

رييس سازمان محيط زيست كشور امروز در بازديد از مناطق حفاظت شده آذربايجان شرقي با اشاره به نا متناسب بودن مساحت اين مناطق با تعداد محيط بانان افزود:

در آينده نزديك با پرواز روي مناطق، حفاظت آنها بهينه و مؤثر تر خواهد شد.

خانم جوادي با انتقاد از اجراي طرح هاي جاده كشي در محدوده مناطق حفاظت شده بدون ارزيابي زيست محيطي، خواستار اعمال قوانين مرتبط در اين زمينه شد.

تازه‌ترين بررسيهاي محققان نشان مي‌دهد اين فقط خودروها نيستند كه در آلوده كردن هواي سياره زمين نقش دارند بلكه دودي كه از دودكش و اگزوز كشتيها بيرون مي‌آيد نيز به نحو محسوسي بر روي هواي اطراف محل تردد كشتيها اثر مي‌گذارد و ابرهاي موجود در اين مناطق را سردتر و درخشان‌تر مي‌كند.

به گزارش گروه بين‌الملل سينا، ابهي دواستل (Abhay Devasthale‬) از دانشگاه هامبورگ به اتفاق همكارانش داده‌هاي مربوط به تاثير دود متصاعد شده از كشتيها در منطقه اروپا بر روي ابرها را كه با ماهواره‌ها جمع آوري شده است در يك دوره شش ساله مورد بررسي قرار دادند.

نتايج اين اطلاعات نشان مي‌دهد در شش سالي كه داده‌ها جمع‌آوري شده‌اند بر ميزان خاصيت بازتابش ابرها در محدوده مورد نظر تا حد ‪ ۱/۵‬درصد افزوده شده و از دماي ابرها در اين منطقه تا ‪ ۲‬درجه سانتيگراد كاسته شده است.

به نوشته نشريه "‪ " Geophysical Research Letters‬اين تغييرات احتمالا ناشي از ذرات گوگردي است كه از اگزوز كشتيها به بيرون متصاعد مي‌شود.

به گفته دواستل، ذرات اكسيد گوگرد بيشترين شمار ذرات متصاعد شده را تشكيل مي‌دهند و حضور اين ذرات در ابرها بطور مستقيم به تشكيل قطرات چگاليده در درون ابرها منجر مي‌شود.

از آنجا اندازه اين اكسيدها بزرگ است توانايي آنها در بازتابش نور خورشيد بيشتر از ذرات كوچكتر است. به اين ترتيب در ترازي كه اين قطرات شكل گرفته‌اند بخش قابل توجهي از نور خورشيد پس از برخورد با لايه‌هاي ابر حاوي اين قطرات منعكس مي‌شود و در نتيجه در اثر عدم جذب انرژي خورشيد از دماي ابر در اين ناحيه كاسته مي‌شود.

به گفته متخصصان تاكنون هيچ نوع مقررات جدي در زمينه كنترل ميزان گازهاي آلاينده متصاعد شده از كشتيها به تصويب نرسيده و اين در حالي است كه حجم ترافيك دريايي به طور روز افزون رو به افزايش است.
شايان ذكر است، در سال گذشته ‪ ۳‬درصد بر ميزان رفت و آمد كشتيها در دريا افزوده شده است.

مدير كل دفتر محيط زيست دريايي سازمان حفاظت محيط زيست، گفت: ساخت جزاير مصنوعي توسط امارات در منطقه خليج فارس بايد با رعايت ضوابط زيست محيطي انجام شود.

به گزارش سينا، دكتر"سيد محمد باقر نبوي" با بيان اين مطلب افزود: از آنجا كه خليج فارس منطقه‌اي با شرايط شكننده و خاص زيست محيطي است، هرگونه اقدامي در منطقه بايد با ملاحظات زيست محيطي انجام شود.

وي ادامه‌داد: ادامه اين ساخت و سازها مي‌تواند منجر به افزايش آلودگي‌ها و تداخل در اكوسيستم منطقه شود.

مديركل دفتر محيط زيست دريايي سازمان حفاظت محيط زيست گفت: از راپمي (تشكيلات بين‌المللي حافظ محيط زيست دريايي در منطقه) كه مسووليت حفظ محيط زيست منطقه را دارد ، مي‌خواهيم تا بررسي كند اين ساخت و سازها مطابق با ضوابط زيست محيطي باشد.

نبوي افزود: بايد بررسي شود اين جزاير منعي براي تردد و يا حمل ونقل كشتي‌ها ايجاد نكند و تغييراتي را در محيط زيست منطقه بوجود نياورد.

چندي پيش رييس كميسيون محيط زيست مجلس نيز اين اقدام امارات را خطري براي محيط زيست منطقه اعلام كرد.

"محمدجعفر سادات موسوي" رييس كميسيون محيط زيست مجلس ، در نامه‌اي به دبير كل سازمان ملل متحد، هر گونه حركت به منظور احداث جزاير مصنوعي توسط امارات متحده عربي يا هر كشور ديگر در منطقه را موجب "بخطر افتادن محيط زيست و تضعيف دوستي و همزيستي مسالمت‌آميز موجود براي تلاش جمعي جهت پيشبرد منطقه " دانست .

وي، در اين نامه خطاب به "كوفي عنان" نوشته است: بي‌شك اطلاع داريد كه امارات متحده عربي همسايه ما در ساحل جنوبي خليج فارس در پي احداث جزاير مصنوعي متعدد در خليج فارس است كه مساحتي بيش از ‪ ۵۰‬كيلومتر مربع را مي‌پوشاند.

سادات موسوي منظور در اين نامه تصريح كرده‌است ، اقدام امارات پيامدهاي جدي و مخرب بر ملاحظات محيط زيستي خواهد داشت.

رييس جهاد دانشگاهي سيستان و بلوچستان گفت: طرح مطالعات زيست محيطي و تحقيقات زيستگاه‌هاي دريايي اين استان اجرا مي‌شود.

به گزارش سينا،‌ عباس صفدري با اعلام اين مطلب افزود: اين مطالعات با همكاري جهاد دانشگاهي و محيط زيست استان انجام مي‌شود.

وي ادامه داد: تيم تحقيقاتي اين مطالعات كه شامل اساتيد دانشگاه تهران هستند مطالعات خود را از ‪ ۲۹‬خردادماه جاري آغاز مي‌كنند.

او با بيان اينكه‌مرحله اول اين طرح تحقيقاتي در مدت يكماه انجام مي‌شود افزود: طرح مذكور درقالب معرفي زيستگاه‌هاي گوناگون دريايي منطقه سيستان و بلوچستان با ارايه نقشه جانمايي آنها، مناطق مرجاني، جنگل‌هاي حرا و زيستگاه‌هاي سخت پوستان اجرا مي‌شود.

وي اظهار داشت: براي‌اجراي اوليه اين طرح ‪ ۱۵۰‬ميليون ريال اعتبار اختصاص يافته است.

او ايجاد بانك اطلاعاتي گروه‌هاي جانوري و گياهي دريايي منحصر به فرد را از اهداف اين طرح تحقيقاتي عنوان كرد.

وي اظهار اميدواري كرد، اين طرح بتواند از پايداري تخريب زيستگاه‌هاي گونه‌هاي ارزشمند و بي‌نظير جلوگيري كند.

سيستان و بلوچستان با برخورداري از اقليم زيست محيطي در جنوبي‌ترين قسمت آن (منطقه چابهار) و وجود اكوسيستم از تنوع زيستي گونه‌هاي مختلف جانوري و گياهي برخودار مي‌باشد.

اين شرايط ضمن بوجود آوردن مناطق زيباي اكوتوريسم زمينه انجام پژوهش ها و مطالعات ويژه اين مناطق را فراهم مي‌كند به گونه‌اي كه انجام اين طرح مطالعاتي كمك فراواني به شناسايي زيستگاه‌هاي ارزشمند جانوري و گياهي در منطقه چابهار با توجه به موقعيت ويژه گردشگري آن خواهد كرد.

بریتیش پترولیوم، بزرگترین شرکت نفتی انگلستان ظرف ده سال آینده 500 میلیون دلار برای تولید سوخت پاک جهت مصارف ماشین آلات سنگین و کشتی ها سرمایه گذاری می کند.

به گزارش گروه بین الملل سینا به‌نقل از لویدزلیست، شرکت بریتیش پترولیوم قصد دارد یک آزمایشگاه تحقیقاتی جدید موسوم به انستیتو علوم زیستی وانرژی BP در دانشگاهی در انگلستان احداث کند.

این موسسه تولید سوخت های پاک را که درحال حاضر در مرحله تصفیه ‌و بازاریابی است‌ و بخشی از سرمایه گذاری شرکت در تولید انرژی های جایگزین محسوب می شود را در دستور کار خود دارد.

براساس اين گزارش لورد براون مدیر عامل شرکت بریتیش پترولیوم در این خصوص اعلام کرده است ما انتظار داریم تقاضا برای سوخت های پاک در یک دهه آتی افزایش یابد و مشتریان بتوانند از محصولاتي مطابق با استانداردهای زیست محیطی استفاده کنند.

شايان ذكر است، در این انستیتو جدید همچنین کاربردهای دیگر علوم زیستی در بهبود کیفیت مواد سوختی و سازگاری بیشتر آنها با محیط زیست نیز مورد مطالعه قرار می گیرد.

بریتیش پترولیوم، بزرگترین شرکت نفتی انگلستان ظرف ده سال آینده 500 میلیون دلار برای تولید سوخت پاک جهت مصارف ماشین آلات سنگین و کشتی ها سرمایه گذاری می کند.

به گزارش گروه بین الملل سینا به‌نقل از لویدزلیست، شرکت بریتیش پترولیوم قصد دارد یک آزمایشگاه تحقیقاتی جدید موسوم به انستیتو علوم زیستی وانرژی BP در دانشگاهی در انگلستان احداث کند.

این موسسه تولید سوخت های پاک را که درحال حاضر در مرحله تصفیه ‌و بازاریابی است‌ و بخشی از سرمایه گذاری شرکت در تولید انرژی های جایگزین محسوب می شود را در دستور کار خود دارد.

براساس اين گزارش لورد براون مدیر عامل شرکت بریتیش پترولیوم در این خصوص اعلام کرده است ما انتظار داریم تقاضا برای سوخت های پاک در یک دهه آتی افزایش یابد و مشتریان بتوانند از محصولاتي مطابق با استانداردهای زیست محیطی استفاده کنند.

شايان ذكر است، در این انستیتو جدید همچنین کاربردهای دیگر علوم زیستی در بهبود کیفیت مواد سوختی و سازگاری بیشتر آنها با محیط زیست نیز مورد مطالعه قرار می گیرد.

جمعي از نمايندگان مجلس و مدافعان حفاظت از محيط زيست قزاقستان براي جلوگيري از زيان‌هاي زيست محيطي در درياي خزر، طي نامه سرگشاده‌اي ، از "نورسلطان نظربايف" رييس جمهوري اين كشور خواستار جلوگيري از حفر چاه‌هاي نفتي در درياي خزر شدند.

"ميلس ايلويسيزاف" رييس "حركت طبيعت" و "نور پييس موخاشف " نماينده مجلس ملي قزاقستان روز دوشنبه در يك كنفرانس خبري در آلماتي پايتخت سابق قزاقستان اين موضوع را اعلام كردند.

آنان به خبرنگاران گفتند :سازمان‌هاي طرفدار طبيعت و نمايندگان مجلس قزاقستان دراين نامه از رييس جمهوري اين كشور خواستار صدور دستور مطالعه وضعيت محيط زيست و نظارت بر فعاليت شركت‌هاي نفتي در درياي خزر شده‌اند.

موخاشف گفت: نمايندگان مجلس از برخورد دولت با مسايل زيست محيطي خزر راضي نيستند.

وي افزود: دولت نمي‌تواند حفاري چاه‌هاي نفتي در خزر را قطع كند، زيرا با شركت‌هاي خارجي و داخلي قرارداد منعقد كرده و دربرابر آنها تعهد دارد.

به عقيده اين نماينده مجلس قزاقستان نظارت بر اوضاع زيست محيطي خزر را مي‌توان از راه تصويب قانون‌هاي جديد شدت بخشيد.

رييس حركت طبيعت قزاقستان نيز گفت: در مرحله اول بايد منابع نفتي واقع در خشكي مورد حفاري و بهره‌برداري قرار گيرد و پس از آن مي‌توان به حفاري در منابع دريايي اقدام كرد.

وي تاكيد كرد: چنانچه ازسوي قزاقستان خسارتي متوجه محيط زيست اين دريا شود، كشورهاي ساحلي خزر عليه اين كشور اقامه دعوي خواهند كرد.

ايلويسيزاف گفت: سازمان‌هاي مدافع محيط زيست از سال‌ها قبل مساله زيست محيطي درياي خزر را در دستور كار خود قرار داده‌اند.

درياي خزر محل زيست ‪ ۹۰‬درصد انواع ماهي‌هاي خاوياري جهان است، ولي در عين حال نسل گروهي از اين ماهي‌ها در خزر روبه نابودي گذاشته است.

به گفته وي، بهره برداري گسترده از منابع نفتي از درياي خزر باعث مرگ و مير انواع ماهي‌ها از جمله ماهي‌هاي خاوياري و ساير موجودات دريايي شده است.

رييس سازمان غيردولتي حركت طبيعت قزاقستان اظهار داشت: اخيرا در سواحل قزاقستاني درياي خزر لاشه‌هاي تعدادي از ماهي‌هاي خاوياري و خوك‌هاي دريايي كشف شده كه نشان مي‌دهد مرگ آنها ناشي از نشت نفت از چاهي در منبع "قاشاغان" بوده است.

ايلويسيزاف تصريح كرد: در بخش قزاقستاني درياي خزر تنها يك چاه از سوي كنسرسيوم شركت‌هاي غربي "آجيپ كا.كا.آ" در منبع " قاشاغان" حفر شده است، ولي در نظر است ‪ ۴۰۰‬حلقه چاه نفتي ديگر در اين منطقه حفر شود.

گروههاي طرفدار محيط زيست روز جمعه با نيروي دريايي آمريكا جهت اجراي پادمانهايي در اقيانوس آرام در ارتباط با نوعي امواج صوتي كه گفته مي‌شود نهنگها را به ساحل مي‌كشد وموجب مرگ آنها مي‌شود، توافق كردند.

به گزارش سينا به نقل از خبرگزاري فرانسه از "لوس آنجلس"، اين موافقتنامه حاصل راي هفته گذشته قاضي دادگاهي در لوس انجلس است كه نيروي دريايي آمريكا را از بكار بردن امواج صوتي در تمرينهاي نظامي هفته جاري آن در آبهاي سواحل هاوايي منع كرد.

"فلورنس-مري كوپر" قاضي دادگاه ناحيه لوس‌انجلس در حكم خود گفت مدارك علمي متقاعدكننده فراواني وجود دارد كه نشان مي‌دهد امواج صوتي با شدت بالا و فركانس متوسط كه نيروي دريايي آمريكا از آنها براي رديابي زيردرياييهاي بدون سروصدا استفاده مي‌كند، مي‌تواند باعث مرگ يا صدمه ديدن نهنگ‌ها و ديگر گونه‌هاي زيست دريايي شود.

گروههاي طرفدار محيط زيست، اكتبر گذشته نيروي دريايي آمريكا را در همين رابطه تحت تعقيب قانوني قرار دادند.

ژان ميشل كستو اقيانوس‌نگار فرانسوي و "شوراي دفاع از منابع طبيعي" كه كه "پيرس بروزنان" بازيگر سرشناس سينما از جمله اعضاي آن به شمار مي‌روند، در ميان شاكيان اين پرونده بودند.

اين گروهها نيروي دريايي آمريكا را متهم كردند كه با عدم مطالعه درباره زيانهاي امواج صوتي روي محيط زيست، سياست ملي زيست محيطي اين كشور را نقض كرده است.

به گفته قاضي كوپر به احتمال زياد گروههاي مدافع محيط زيست در اين دعوي پيروز خواهند شد.

نيروي دريايي آمريكا موافقت كرده است كه از امواج صوتي در فاصله ‪۴۰‬ كيلومتر دريايي ( ‪ ۲۵‬مايل درياي) از جزاير شمال غرب هاوايي استفاده نكند.

بر اساس راي اين دادگاه نيروي دريايي آمريكا بايد هنگام مانور با استفاده از امواج صوتي، در هر يك از كشتي‌هاي خود، يك فرد را بطور دايم و سه تن ديگر را براي مراقبت از نهنگ‌ها بگمارد.

اصل پنجاهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران صراحت بر حفظ محيط‌زيست دارد. در اين اصل تمام افراد حقيقي و حقوقي ملزم به حفظ محيط‌زيست شده‌اند. سازمان حفاظت محيط‌زيست وظيفه پيشنهاد قوانين، تدوين و اجراي مقرارت و استانداردها را برعهده دارد. شوراي عالي حفاظت محيط‌زيست نيز با رياست رئيس‌جمهور، امتياز و صلاحيت تصويب برخي از ضوابط و استانداردهاي آلودگي را برعهده دارد و تصميمات آن ناظر بر فعاليت‌هاي سازمان حفاظت‌ محيط‌زيست مي‌باشد.

سابقه قوانين محيط‌زيست در ايران به سال 1335 برمي‌گردد. در آن سال قانون شكار به تصويب رسيد و بعد از آن چند بار اصلاح شد. در سال 1350 با شروع به‌كار سازمان حفاظت محيط‌زيست،‌ پيشگيري و ممانعت از اقدام‌هاي زيان‌بخش بر تعادل و تناسب محيط‌زيست موردتوجه قرار گرفت.

قانون حفاظت و به‌سازي محيط‌زيست

قانون حفاظت و به‌سازي محيط‌زيست در سال 1353 توسط سازمانحفاظت محيط‌زيست به‌ تصويب رسيده است كه هنوز معتبرو لازم‌اجرا است. آئين‌نامه اجرايي آن نيز در اواخر سال 1354 به تصويب رسيد. يكي از مقررات پراهميت آن، آئين‌نامه جلوگيري از آلودگي هواست كه به‌ موجب آن، مواد، احكام و قانون حفاظت و به‌سازي محيط‌زيست در زمينه پيشگيري و جلوگيري از آلودگي هوا ضمانت اجرايي يافت.

پس از پيروزي انقلاب‌اسلامي، با اختصاص يك اصل از اصول قانون اساسي (اصل پنجاهم)، ‌به موضوع حفاظت محيط‌زيست، بر ضرورت و اعتبار اجرايي مقررات مربوط به آن تأكيد شد و در جهت تطبيق قوانين مورد‌نياز با شرايط عيني جامعه پس از انقلاب و رفع اشكالات و نارسايي‌هاي مقررات گذشته و تقويت جنبه‌هاي مثبت آن، در سال 1371 قانون حفاظت و به‌سازي محيط‌زيست اصلاح شد . به‌طوري كه دربرگيرنده تمام ابعاد، احكام و ضوابط مربوط به فعاليت‌هاي مؤثر بر حفظ محيط‌زيست باشد.

قانون ارزيابي اثرات زيست‌محيطي ( EIA )

در قوانين، مقررات و ضوابط سابق كشور، بحث "ارزيابي اثرات زيست‌محيطي" وجود نداشت. تنها در آئين‌نامه اجرايي جلوگيري از آلودگي هوا، به يك بخش از آن، يعني تعيين محل استقرار كارخانجات و كارگاه‌ها توجه شده بود.

در سال 1373 و در برنامه دوم توسعه اين قانون تصويب شد و بعد از آن در سال 1374 در قانون نحوه جلوگيري از آلودگي هوا و سپس در برنامه سوم توسعه، بحث ضرورت ارزيابي اثرات زيست‌محيطي گسترش پيدا كرد. اما باتوجه به روند روبه رشد طرح‌هاي توسعه‌اي كشور و به‌منظور ارتقاي‌ فرايندهاي ارزيابي و تطبيق آن با ارزيابي‌هاي زيست‌محيطي پيشرفته دنيا، نياز به قانون مستقل ارزيابي اثرات زيست‌محيطي احساس مي‌شود.

در سال‌هاي اخير دفتر ارزيابي زيست‌محيطي در حوزه معاونت محيط‌زيست انساني سازمان حفاظت‌محيط‌زيست ايجاد شده است و وظيفه آن اجراي مقرارت نظارتي مربوط به ارزيابي اثرات زيست‌محيطي طرح‌ها و پروژه‌هاي توسعه‌اي مي‌باشد. قوانين و مقررات محيط‌زيست و روند رشد آن‌ها در ايران

اصل پنجاهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران صراحت بر حفظ محيط‌زيست دارد. در اين اصل تمام افراد حقيقي و حقوقي ملزم به حفظ محيط‌زيست شده‌اند. سازمان حفاظت محيط‌زيست وظيفه پيشنهاد قوانين، تدوين و اجراي مقرارت و استانداردها را برعهده دارد. شوراي عالي حفاظت محيط‌زيست نيز با رياست رئيس‌جمهور، امتياز و صلاحيت تصويب برخي از ضوابط و استانداردهاي آلودگي را برعهده دارد و تصميمات آن ناظر بر فعاليت‌هاي سازمان حفاظت‌ محيط‌زيست مي‌باشد.

سابقه قوانين محيط‌زيست در ايران به سال 1335 برمي‌گردد. در آن سال قانون شكار به تصويب رسيد و بعد از آن چند بار اصلاح شد. در سال 1350 با شروع به‌كار سازمان حفاظت محيط‌زيست،‌ پيشگيري و ممانعت از اقدام‌هاي زيان‌بخش بر تعادل و تناسب محيط‌زيست موردتوجه قرار گرفت.

قانون حفاظت و به‌سازي محيط‌زيست

قانون حفاظت و به‌سازي محيط‌زيست در سال 1353 توسط سازمانحفاظت محيط‌زيست به‌ تصويب رسيده است كه هنوز معتبرو لازم‌اجرا است. آئين‌نامه اجرايي آن نيز در اواخر سال 1354 به تصويب رسيد. يكي از مقررات پراهميت آن، آئين‌نامه جلوگيري از آلودگي هواست كه به‌ موجب آن، مواد، احكام و قانون حفاظت و به‌سازي محيط‌زيست در زمينه پيشگيري و جلوگيري از آلودگي هوا ضمانت اجرايي يافت.

پس از پيروزي انقلاب‌اسلامي، با اختصاص يك اصل از اصول قانون اساسي (اصل پنجاهم)، ‌به موضوع حفاظت محيط‌زيست، بر ضرورت و اعتبار اجرايي مقررات مربوط به آن تأكيد شد و در جهت تطبيق قوانين مورد‌نياز با شرايط عيني جامعه پس از انقلاب و رفع اشكالات و نارسايي‌هاي مقررات گذشته و تقويت جنبه‌هاي مثبت آن، در سال 1371 قانون حفاظت و به‌سازي محيط‌زيست اصلاح شد . به‌طوري كه دربرگيرنده تمام ابعاد، احكام و ضوابط مربوط به فعاليت‌هاي مؤثر بر حفظ محيط‌زيست باشد.

قانون ارزيابي اثرات زيست‌محيطي ( EIA )

در قوانين، مقررات و ضوابط سابق كشور، بحث "ارزيابي اثرات زيست‌محيطي" وجود نداشت. تنها در آئين‌نامه اجرايي جلوگيري از آلودگي هوا، به يك بخش از آن، يعني تعيين محل استقرار كارخانجات و كارگاه‌ها توجه شده بود.

در سال 1373 و در برنامه دوم توسعه اين قانون تصويب شد و بعد از آن در سال 1374 در قانون نحوه جلوگيري از آلودگي هوا و سپس در برنامه سوم توسعه، بحث ضرورت ارزيابي اثرات زيست‌محيطي گسترش پيدا كرد. اما باتوجه به روند روبه رشد طرح‌هاي توسعه‌اي كشور و به‌منظور ارتقاي‌ فرايندهاي ارزيابي و تطبيق آن با ارزيابي‌هاي زيست‌محيطي پيشرفته دنيا، نياز به قانون مستقل ارزيابي اثرات زيست‌محيطي احساس مي‌شود.

در سال‌هاي اخير دفتر ارزيابي زيست‌محيطي در حوزه معاونت محيط‌زيست انساني سازمان حفاظت‌محيط‌زيست ايجاد شده است و وظيفه آن اجراي مقرارت نظارتي مربوط به ارزيابي اثرات زيست‌محيطي طرح‌ها و پروژه‌هاي توسعه‌اي مي‌باشد.

آلودگي هوا چند دهه‌اي است كه به مشكلي جدي براي شهروندان اروپايي تبديل شده و ظاهرا تاكنون تلاش‌هاي متخصصين در اروپا براي بهبود وضع هوا با شكست مواجه شده است.

به گزارش سرويس ايسنا، به نقل از منابع خبري اروپا بنا به گفته كارشناسان بهداشت آلودگي هوا در سال 2020 آلودگي هوا موجب مرگ زودرس 300 هزار نفر در اروپا خواهد شد.

بر اساس تحقيقات كميسيون محيط زيست اروپا، نارسايي‌هاي تنفسي در حال حاضر به صورت يك مشكل اساسي براي مردم در آمده است و طي 20 سال گذشته اين نارسايي رو به افزايش بوده است.

تحقيقات گسترده بر روي اين مساله نشان مي‌دهد كه استنشاق هواي آلوده مي‌تواند بر عروق قلب تاثير بگذارد و در نهايت در افراد آسيب‌پذيري موجب مرگ آنها شود، بدين ترتيب طول عمر درشهرها به علت آلودگي هوا رو به كاهش است.

كارشناسان اعتقاد دارند براي كاهش آلودگي هوا بايد يك برنامه جدي مد نظر باشد.

حمل و نقل عمومي در ايران توسعه نيافته زيرا دولت هيچ‌گاه بودجه‌اي  كافي براي توسعه اين ناوگان نداشته و اين امكان را در اختيار شهرداري‌ها نيز قرار نداده است.

پايگاه اطلاع رساني شهرسازي و معماري: مشاور حمل و نقل و ترافيك شهرداري تهران در ارزيابي شرايط موجود و سردرگمي دولت و مديرانش براي تصميم‌گيري در مورد آينده بنزين و حمل‌و‌نقل‌ عمومي  مي گويد:«ماجراي سهميه‌بندي بنزين و ظرفيت ناوگان حمل و نقل عمومي ماجراي مرغ و تخم‌مرغ در ايران شده است و دولت نمي‌داند كدام را ابتدا شروع كند.»
وي مي‌افزايد:« حمل و نقل عمومي در ايران توسعه نيافته زيرا دولت هيچ‌گاه بودجه‌اي  كافي براي توسعه اين ناوگان نداشته و اين امكان را نيز در اختيار شهرداريها قرار نداده است.»
آن طرف ماجرا هم اگر دولت تصميم‌ به جيره‌بندي بنزين بگيرد و سهميه سوخت را كاهش دهد ، دوباره شهر و شهروندان نياز به حمل و نقل عمومي دارند كه بيش از شرايط كنوني ظرفيت پذيرش مسافر را داشته باشد.
در چنين شرايطي دولت بايد تصميم بگيرد كه در ابتدا حمل و نقل عمومي را افزايش دهد يا مطابق نظريه بعضي از تصميم‌گيرانش بنزين را سهميه بندي كند.
پيش‌بيني مي‌شود كلان‌شهرهايي كه با بنزين جيره‌بندي مواجه شوند و از طرفي وسايلي عمومي براي تردد نداشته باشند به احتمال زياد شهروندانش با پاي پياده به تردد در سطح شهر مي‌پردازند.

بازار سياه بنزين ،شايد از آذرماه

به اعتقاد تقي‌زاده اگر بنزين سهميه‌بندي شود و قرار براين شود كه تاكسي‌ها روزي 25 ليتر و خودروهاي شخصي تنها با 3 تا 5 ليتر روز را بگذرانند، راننده‌هاي تاكسي ممكن است مايل باشند به جاي جابه‌جايي مسافر در شهرهاي پرترافيك بنزينشان را در بازار سياه بفروشند.
درشرايطي هم كه تعداد خودروهاي شخصي حدود 2 برابر تاكسي‌ها است با حذف اين بخش از حمل‌و نقل كه سهم بزرگي در ناوگان حمل و نقل عمومي دارد ،شهروندان بايد از اتوبوس‌هايي استفاده كنند كه آن‌هم از عهده اين حجم مسافر بر نمي‌آيد.
در چنين شرايطي تصور مي‌شود كه دولت و شهر و شهروند و ماشين همه دور باطل مي‌زنند . ترافيك بيش از گذشته ، ناوگان حمل و نقل عمومي در همان شرايط سابق ،سوء استفاده و رانت و خلافهاي مشابه به جاي خود و به تمام اين مشكلات يك بازار سياه بنزين را هم اضافه كنيد.

خودرو زيادي نداريم ،مديريت ناكارآمداست
جدول

كشور	تعداد خودرو ميليون	مصرف روزانه بنزين / ليتر
ايران	7	70
آلمان	45	72
كانادا	17	13

در چنين شرايطي كه به ازاء هر 13 نفر ايراني و يا هر 5 نفر تهراني يك خودرو وجود دارد و در كشورهاي پيشرفته به ازاء هر 2 نفر يك خودرو موجود است نتيجه مي‌گيريم مشكل تهران، ترافيك و بنزين خودروهاي شهر نيست بلكه مديريتي است كه نتوانسته به نحو مطلوبي اين موضوع را مديريت كند و به شهروندان آموزش استفاده مناسب از آن‌ها را بدهد.

پالايشگاه‌هاي خصوصي هم مي‌توانند مشكلات را كم كنند

تقي‌زاده آماري هم در مورد مصرف روزانه بنزين توسط خودروها در ايران و چند كشور پيشرفته دارد.
جدول

كشور	مصرف روزانه بنزين
آلمان	2/5
انگليس	3/5
ژاپن	2/5
كانادا	6/5
آمريكا	7/3
ايران	10

آمار عجيب مصرف سوخت در ايران توسط خودروها اين سوال را به وجود آورد كه كارخانه‌هاي خودروسازي هم در هدر رفتن بنزين بي‌تقصير نيستند. تقي‌زاده نتيجه‌گيري را به مخاطبان واگذار مي كند.

البته محسن هاشمي مدير عامل مترو تهران « كيفيت سوخت » را هم در اين دايره كم‌تقصير ندانست و گفت :« سوخت ايران از كيفيت مناسبي برخوردار نيست. نياز به پالايشگاه‌هايي داريم كه سوختي با كيفيت مرغوب ارائه دهند . شايد در حال حاضر بخش خصوصي بتواند قسمتي از مشكلات اين زمينه را رفع كند.

ايران رشد منفي مصرف سوخت در آسيا را جبران كرد 
 تقي‌زاده ماجرا را از اين هم بحراني‌تر اعلام مي‌كند. مقايسه وي از مصرف سوخت در ايران و كلان‌كشورهايي مانند چين و ژاپن و در نگاهي كلي‌تر به آسيا ثابت مي‌كند كه ايران يك تنه رشد منفي مصرف سوخت در آسيا را جبران مي‌كند.
جدول

كشور	رشد مصرف بنزين
ژاپن	1/4-
چين	5/2 -
آسيا	0/4 -
ايران	10/

 تهران 50 كيلومتر خطوط مترو و 60 كيلومتر خطوط اتوبوس‌راني ويژه دارد .لندن 408 كيلومتر خطوط مترو و 205 كيلومتر خطوط اتوبوس دارد. فرانسه 350 كيلومتر خطوط اتوبوس و بخارست 124 كيلومتر مترو دارد.اين آمار به تنهايي بحراني بودن ماجرا را نشان مي‌دهد.
سهم ناوگان حمل و نقل عمومي تا 70 در صد بايد افزايش يابد.

محمد رئوفي كارشناس ارشد مديريت ترافيك  كه پيش از اين دبير شوراي عالي ترافيك وزارت كشور بوده از انتظارات برنامه 20 ساله توسعه و برنامه چهارم از حمل‌ونقل‌عمومي مي‌گويد و اينكه نمي توان بدون دست‌يابي به اين آمار و ارقام سهميه بنزين را كاهش داد.
وي مي‌گويد:« سهم ناوگان حمل و نقل عمومي در حال حاضر با احتساب تاكسي‌ها 50 درصد است كه بايد تا 70 درصد افزايش يابد.
وي به سهم كنوني هر يك از وسايل نقليه در تردد‌هاي شهري در حال حاضر اشاره كرده و مي‌گويد:« خودروهاي شخصي 32 درصد،اتوبوس 24 درصد ،تاكسي 22 درصد ،مترو 5 درصد ،موتور 8 درصد دوچرخه 5 درصد،سرويس مدارس و ادارات 6 درصد و وانت 2 درصد از تردد‌ها را پوشش مي‌دهند.»
از سويي به گفته وي در حال حاضر 40 درصد سفرهاي شهري را سفرهاي شغلي،20 درصد سفرهاي آموزشي ، 15 درصد سفرهاي خريد و خدماتي ،15 درصد سفرهاي تفريحي و 10 درصد هم ساير سفرها هستند.
با استناد به اين آمار و ارقام معلوم مي‌شود كه ناوگان عمومي تا رسيدن به شرايط مطلوب و مورد انتظار آنقدر فاصله دارد كه دولت نمي‌تواند با استناد به ظرفي‌هاي كنوني با سهميه‌بندي بنزين شهروندان را مجبور به استفاده از وسايل حمل و نقل عمومي كند كه هنوز در اختيار شهر و شهروند قرار نگرفته‌اند.
سهميه‌بندي بنزين خسارت‌هاي اجتماعي ـ سياسي دارد
در جمع‌بندي نهايي رئوفي به اين نتيجه مي‌رسد كه با افزايش بهاي بنزين يا كوپني شدن و اشكال مشابه در شرايط فعلي پيامدهاي اجتماعي و سياسي متفاوتي  رخ مي‌دهد كه تاثيرات منفي داشته و ادامه آن شهر رابه بحرانهاي جدي مي‌كشاند.
دولت معادل يارانه بنزين را به شهرداري‌ها بدهد
رئوفي پيشنهاد مي‌دهد كه دولت به شهرداري‌ها براي توسعه حمل و نقل عمومي اجازه جذب فاينانس به ميزان يارانه كنوني بنزين بدهد و در اين شرايط هم‌چنان تا دست‌يابي به حمل و نقل عمومي مناسب به دادن سهميه بنزين ادامه دهيم.

طبق بررسي‌هاي انجام شده در سال 2007 براي نخستين بار در تاريخ بشر، بيشتر جمعيت جهان در مناطق شهري زندگي خواهند كرد.

گروه بين‌الملل: شهرها مراكز توليد محسوب مي‌شوند و با وجود آن كه تنها 2 درصد از سطح زمين را در برگرفته‌اند، مصرف كننده‌ بيش از 75 درصد از ذخاير جهان هستند.
نظام شهرنشيني در شكل اوليه نيازمند كنترل طبيعت توسط بشر با بكارگيري فن‌آوري و زراعت بوده است. تمركز زندگي هزاران نفر در يك منطقه تنها از راه تمركز توليد غذا در يك منطقه و مهاجرات ساكنان بومي آن محل بوده است. هيچ شهري در جهان وجود ندارد كه بيش از يك ميليون نفر جمعيت داشته باشد و متكي به مصرف سوخت‌هاي فسيلي نباشد (براي نمونه در لندن با 7 ميليون نفر حدود 20 ميليون تن نفت سالانه مصرف مي‌شود.)
در اوايل قرن بيستم 150 ميليون نفر در مناطق شهري زندگي كردند كه اين رقم معادل 10 درصد از جمعيت كل دنياست. با نزديك شدن به پايان قرن اين جمعيت 20 برابر شده و به 3000 ميليون نفر رسيده است.
شهرها از ديرباز نقش موتور توسعه فرهنگي، تكنولوژي و اقتصادي انسان‌ها را ايفا كرده‌اند. بر خلاف گذشته رشد جمعيت شهري سه برابر جمعيت روستايي است. رشد سريع جمعيت شهري نسبت به جمعيت روستايي منجر به شكل‌گيري نظام جديد در توزيع جمعيت شده است. پيش‌بيني مي‌شود جمعيت جهان تا 38 سال آينده دو برابر شود. طبق بررسي‌هاي رشد جمعيت شهري تا سال 2030 به 2 ميليارد نفر خواهد رسيد.
شهرها پايگاه رشد و توسعه اقتصادي خواهند بود و بين شهرسازي و جهاني شدن تعامل به وجود خواهد آمد و در آينده‌اي نزديك شهرها در شكل‌گيري نظم جهاني نقش خواهند داشت.»
شهرها مراكز توليد محسوب مي‌شوند و با وجود آن كه تنها 2 درصد از سطح زمين را در برگرفته‌اند، مصرف كننده بيش از 75 درصد از ذخاير جهان هستند. بزرگي شهرها با رشد شهرنشيني و افزايش جمعيت قابل پيش‌بيني نيست در سال 1800 لندن تنها شهري در جهان بود كه يك ميليون نفر جمعيت داشت. تعداد شهرهايي كه 5 ميليون نفر يا بيشتر جمعيت دارند از 41 شهر در سال 2000 به 59 شهر در سال 2000 به 59 شهر در سال 2015 خواهد رسيد.  تعداد كلان شهرها (شهرهايي با 10 ميليون نفر جمعيت يا بيشتر) از 19شهر در سال 2000 به 23 شهر در سال 2015 خواهد رسيد.
 رشد شهرنشيني گر چه رشد اقتصادي، فرهنگي و تكنولوژيكي را به دنبال داشته است اما عامل ايجاد مشكلات محيطي به ويژه گسترش آلودگي هوا، آب و صدا بوده است. فقر و بي‌خانماني نيز از ديگر مشكلات توسعه شهرهاست در واقع در آينده‌اي نه چندان دور بيشتر افراد فقير و بي‌خانمان جهان در شهرها زندگي خواهند كرد. كه اين امر در كشورهاي كمتر توسعه يافته با سرعت فزاينده‌اي در حال افزايش است. در دو دهه گذشته تنها 30 درصد از جمعيت منطقه‌ خاورميانه و شمال آفريقا در شهرها زندگي مي‌كردند، اما بررسي‌ها نشان مي‌دهد تا سال 2020، 70 درصد جمعيت اين مناطق در شهرها زندگي خواهند كرد.
در بيشتر كشورهاي شمال آفريقا و خاورنزديك، تغييرات شهري از سال 1970 منوط به اوضاع سياسي وابسته به جريان واردات و صادرات نفت بوده است.
از طرفي وارد شدن اينترنت و فن‌آوري‌هاي اطلاعاتي انقلابي در عرصه‌هاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي به وجود آورده است. به ويزه رشد اقتصاد ديجيتال زندگي اقتصادي مردم جهان را متحول كرده است.

بوي بهار كه پشت پنجره هاي تهران مي نشيند ، انگاريادآور خاطرات همه درختاني است كه زير آوار سهمگين شهري شدن به خاكستر ويراني نشستند و ديگر نشاني از آنها در كوچه باغ هاي قديمي نمانده است.

شهر سكوت است وقتي بهار مي آيد. بوي بهار كه پشت پنجره هاي تهران مي نشيند ، انگاريادآور خاطرات همه درختاني است كه زير آوار سهمگين شهري شدن به خاكستر ويراني نشستند و ديگر نشاني از آنها در كوچه باغ هاي قديمي نمانده است.

تخريب باغ هاي قديمي سرنوشت تلخ محله هاي سبز شميران بوده است . اگرچه واكنش رسانه هاي جمعي و حساسيت افكار عمومي طي سال هاي اخير عاملي موثر براي توجه بيشتر مسوولان به بحراني فزاينده در مورد تخريب محيط زيست تهران بوده است با اين همه تجربه سال هاي گذشته و همچنين سال گذشته نشان دهنده سرعت تخريب باغ هاي قديمي تهران است. ماشين تخريب هنوز پيش مي رود اما در خفا .


نگاهي منصفانه به عملكرد شهرداري و شوراي اسلامي شهر تهران در سال هاي اخير نشان دهنده توجه ويژه اعضاي شوراي شهر دوم به مساله باغ هاي قديمي پايتخت است. دغدغه اي كه مهدي چمران رئيس شوراي اسلامي شهر تهران بارها از آن سخن گفته است. او كه همواره از گذشته تاريخي تهران با استناد به تصاوير و نقشه هاي باقي مانده به عنوان يك "باغ شهر " ياد مي كند، تلاش هايش را براي حمايت از باقي مانده باغ هاي تهران در مصوبه اي خلاصه كرده كه به گفته او سندي براي حمايت از ميراث طبيعي تهران است.

تنظيم كنندگان اين مصوبه تلاش كردند با در نظر گرفتن عواملي كه منجر به قطع درختان و باير كردن زمين ها مي شود، امتيازاتي ويژه براي مالكان باغ ها در نظر بگيرند. هرچند آنها معتقدند كه اين مصوبه نقطه عطفي براي حفاظت از باغ هاي قديمي پايتخت است، كارشناسان محيط زيست ديدگاه ديگري دارند.

از ديدگاه كارشناسان زيست محيطي، با وجود مصوبه هاي سال هاي اخير شوراي شهر تهران (دوره دوم) ساخت و ساز در باقي مانده باغ هاي تهران همچنان ادامه دارد.

" امير فضلي" ، يكي از اين كارشناسان است كه با تاكيد بر چنين ديدگاهي مي گويد:« شوراي شهر در دوره دو بيش از هر زمان ديگري براي حفاظت از باغ ها تلاش كرد اما حاصل مجموعه اقدامات ادامه ساخت و سازهاي پراكنده در باقي مانده باغ هاي تهران است. ما در سال 84 شاهد ادامه ساخت و سازها در محدوده شمال تهران بوديم به گونه اي كه تعدادي از زمين هاي باقي مانده در حاشيه خيابان كامرانيه به طور كامل باير و به جاي آن ساختمان هاي بلند ساخته شد و اين در حالي است كه ما قوانين حمايت كننده از باغ و مالك باغ را با هم داشتيم در صورتي كه در گذشته چنين نبود.»

وي افزود:« در گذشته مفاد قانوني به طور كلي در جهت حمايت از محيط زيست و باغ ها تصويب شده بود ومالك را براي هر گونه ساخت و سازي در باغات محدود مي كرد اما سوال امروز ما اين است كه با وجود مصوبات جديد موجود در تهران كه ساخت و ساز براي مالك باغ در زمينش را به رسميت شناخته است ، چرا همچنان شاهد تخريب باغ هاي قديمي و باير كردن زمين هاي آنها هستيم ؟»

به گفته افضلي روند صدور تغيير كاربري باغات در دوره دوم فعاليت شوراي شهر تهران به طور چشمگيري كاهش يافته است اما مافياي ساخت و ساز نيز از سوي ديگر مصرانه به فعاليت خود ادامه مي دهد.

او مي افزايد :« دست اندركاران ساخت و سازهاي ناسالم و زمين خواران نشان داده اند كه از برنامه ريزان شهري و حاميان محيط زيست جلوترند انها با سرعت عمل برنامه هاي خود را پيش مي برند و من معتقدم كه مشكل ما در مورد باغ هاي قديمي تهران بحث قانون و مقررات نبوده و نيست .»

در همين رابطه «فرهاد دبيري » ، صاحب نظر در حوزه محيط زيست نيز معتقد است كه با تصويب چند قانون و مصوبه نمي توان گام هاي محكمي براي حفاظت از ميراث طبيعي تهران برداشت.

او معتقد است كه شهرداري نتوانسته از درآمدهايي كه از محل تغيير كابري باغ ها كسب مي كند، صرف نظر كند و بر همين اساس هميشه راهكارهايي براي قانون گريزي در اين زمينه وجود داشته است.

چنانچه اين حقوق دان مي گويد، مشكل اصلي در مورد باغ هاي قديمي و اساسا محيط زيست تهران نبود قانون نيست بلكه نبود ضمانت اجرا براي تحقق مفاد قانون است.


جدا از بي مبالاتي و كم توجهي مسوولان به تغيير كاربري باقي مانده باغ هاي قديمي تهران، ارايه مجوز ساخت و ساز در باغ‌هاي تهران به بهانه امكان انتقال درختان، تهديد جديدي است كه حيات بسياري از باغ‌هاي شهر را با خطر مواجه كرده است.

در حالي كه كاربري مسكوني بسياري از باغ‌هاي قديمي شهر زمينه سوء استفاده سودجويان را فراهم كرده، ارايه مجوز ساخت و ساز از سوي شهرداري‌ سبب شده تا با استناد به امكان انتقال درختان بستر هاي از بين رفتن بخش وسيعي از باغ هاي شهر فراهم شود.

ارجاع پرونده‌هاي ساخت و ساز در باغ‌ها به كميسيون ماده 7 كه در مورد باغ ها و فضاي سبز تصميم گيري مي كند ،در حالي صورت مي‌گيرد كه به گفته مسئولان اين كميسيون، حفظ باغ‌هاي شهري، در اولويت برنامه‌هاي اين بخش قرار دارد.
با اين وجود، بررسي ساخت و سازهاي جديد در باغ‌هاي تهران از جمله توتستان كن حاكي از آن است كه در بسياري از موارد كميسيون ماده 7 به جاي حفاظت از ريه هاي تنفسي شهر ،راهي قانوني براي حذف ميراث طبيعي بوده است.

خريد دستگاه جديد انتقال درخت از سوي سازمان پارك‌ها و فضاي سبز كه هيچ يك از مسئولان، مبلغي را كه براي آن هزينه كرده‌اند، بازگو نمي‌كنند، نگراني‌هاي جديدي را براي دوستداران ميراث طبيعي شهر تهران به وجود آورده است اما «رضا خسروي»، سرپرست كميسيون ماده 7، هدف تهيه اين دستگاه را هموار كردن مسيري براي حذف باغ‌هاي شهر ندانسته و تاكيد مي‌كند: «در بعضي پروژه‌هاي عمراني شهر، وجود تعداد معدودي درخت موانعي را براي پيشبرد طرح به وجود مي‌آورد كه انتقال دستي درختان نيز آسيب‌هاي شديدي را به ريشه درختان وارد مي‌كند.»

به گفته وي با استفاده از دستگاه جديد، اين امكان فراهم مي‌شود تا انتقال درختان كهنسال با كم‌ترين آسيب به ريشه‌هاي آنها صورت گيرد.
البته اگر چه بر اساس صحبت‌هاي خسروي، انتقال درختان در بسياري از موارد به دنبال تعريض بزرگراه‌ها، خيابان‌ها و در محدوده تنها چند درخت صورت مي گيرد اما همين دستگاه بهانه‌اي شده تا تعدادي از شهرداري‌هاي تهران، با استناد به آن، مجوز ساخت و ساز را در بسياري از باغ‌هاي شهر ارايه دهند.

پرونده شوراي اسلامي شهر تهران در دومين دوره فعاليت كارنامه قابل دفاعي را براي صيانت از ميراث طبيعي پايتخت به دست مي دهد . با اين همه آنچه ناگفته مي ماند تحقق اهداف پيش بيني شده در مصوبات اين دوره در زمان اجراست . آنچه اغلب موجب شده تيغ تيز انتقاد كارشناسان به سمت دستگاه شهرداري و متوليان صيانت از باغ ها و ميراث طبيعي تهران نشانه رود، همين نكته است ، قوانيني كه شايد تنها روي كاغذهاي قانون قدرت دارند ....

شهرداران برلين، لندن، مسكو و پاريس براي اتخاذ سياست‌هاي مقابله با تغييرات آب و هوايي ناشي از خروج گازهاي گلخانه‌اي كه منجر به گرم شدن زمين مي‌شود، با يكديگر به گفت‌وگو و تبادل‌نظر پرداختند.

كلاوس ووريت، شهردار شهر برلين، كن ليوينگستون، شهردار لندن، يوري لوزكف، شهردار مسكو و برترند دلانويي، شهردار پاريس، مشتركا براي مقابله با تغييرات آب و هوايي در برلين با يكديگر توافق كردند.
در اعلاميه مشتركي كه به توافق هر چهار شهردار رسيده است، آنها متعهد شدند تا توليد گازهاي گلخانه‌اي را كه منجر به گرم شدن زمين مي‌شود، كاهش دهند. آنها همچنين توافق كردند تا شهرداران سراسر دنيا به ويژه آمريكا و چين را به همكاري با خود ترغيب كنند.
كن ليوينگستون، شهردار لندن در اين رابطه گفت: «شهرهاي بزرگ از مصرف‌كنندگان عمده انرژي در دنيا محسوب مي‌شوند كه مسئول سه چهارم كربن آلوده‌كننده هوا هستند، البته شهرهاي ديگري هم هستند كه در ايجاد آلودگي هوا به نوعي نقش دارند. اين اعلاميه نشان مي‌دهد كه ما به عنوان شهرداران و مسئولان اين چهار پايتخت بايد خود را با الگوهاي تغيير آب وهوا كه در نهايت منجر به گرم شدن تدريجي زمين مي‌شود، تطبيق دهيم و نهايت سعي خود را براي كمك به نسل‌هاي آينده با كاهش توليد گازهاي زيان‌آور بكنيم.»
در بيانيه مشتركي كه توسط شهرداران اين چهار كشور صنعتي منتشر شده، آمده است كه تغييرات آب و هوايي از جدي‌ترين معضلاتي است كه كره زمين با آن مواجه است و مقابله با اين امر نياز به توجه و همكاري همه دولت‌ها دارد.
اين چهار شهردار كشورهاي اروپايي ديدگاه‌هاي شهرداران مناطق ديگر دنيا از جمله آمريكا، آسيا، آفريقا، آمريكاي لاتين و منطقه اقيانوسيه را در اين رابطه مورد تاييد قرار دادند و خواستار همكاري بين‌المللي براي پيشگيري از عواقب اين مساله شدند.

مديرعامل اتحاديه بين‌المللي حمل و نقل همگاني شهري جهان (يو اي تي يي) وضعيت فعلي آلودگي هوا در كلانشهرهاي ايران را نگران‌كننده خواند و پيش بيني كرد وضعيت آلودگي در اين شهرها طي سال هاي آتي غير قابل تحمل شود.

مديرعامل اتحاديه بين‌المللي حمل و نقل همگاني شهري جهان (يو اي تي يي) وضعيت فعلي آلودگي هوا در كلانشهرهاي ايران را نگران‌كننده خواند و پيش بيني كرد وضعيت آلودگي در اين شهرها طي سال هاي آتي غير قابل تحمل شود.

دكتر"هانس رات"، در بازديد از عمليات ساخت پروژه قطار شهري مشهد با بيان اين مطلب نسبت به وضعيت آلودگي هوا در شهرهاي بزرگ مانند تهران، مشهد، اصفهان و تبريز ابراز نگراني كرد و خواستار محدوديت استفاده از خودروهاي شخصي شد .

به گفته "رات "استفاده بي رويه از خودروهاي شخصي به دليل ارزان بودن نرخ بنزين و پايين بودن عوارض خودروها اصلي ترين عامل آلودگي هوا در كلانشهرهاي ايران است.

مديرعامل اتحاديه بين‌المللي حمل و نقل همگاني شهري جهان همچنين گفت : "با بررسي‌هاي انجام شده، 75 درصد شهروندان شهرهاي بزرگ دنيا، از خطوط قطار شهري و ناوگان حمل و نقل درون شهري و مابقي از خودروهاي شخصي استفاده مي‌كنندكه اين ميزان در شهرهاي بزرگ ايران 35 درصد براي ناوگان حمل و نقل عمومي و 65 درصد براي خودروهاي شخصي است.

مدير عامل اتحاديه بين‌المللي حمل و نقل همگاني جهان در خصوص پروژه قطار شهري مشهد نيز گفت: سامانه قطار شهري مشهد با پيشرفته‌ترين استانداردهاي روز دنيا ساخت مي‌شود .

به گفته "رات" ايستگاه‌هاي قطار شهري مشهد به گونه‌اي طراحي شده كه استفاده كنندگان در طول مسير آرامش داشته و احساس خستگي نمي‌كنند.

سازمان بهداشت جهاني اعلام كرد آلودگي هوا در اروپا به طور ميانگين نه ماه تا دو سال از طول عمر ساكنان اين كم مي‌كند.

پايگاه اطلاع‌رساني معماري و شهرسازي: سازمان بهداشت جهاني اعلام كرد آلودگي هوا در اروپا به طور ميانگين نه ماه تا دو سال از طول عمر ساكنان اين كم مي‌كند.
به گزارش شبكه يورونيوز، با وجود بهبود كيفيت هوا در اروپا به علت وضع قوانين جديد آلودگي هوا همچنان بر سلامت اروپاييان و محيط‌زيست آنها تاثيرات مخربي دارد.
به گزارش سازمان بهداشت جهاني آلودگي هوا در اروپا به طور ميانگين نه ما از طول عمر اروپاييان كم مي‌كند. اين ميزان در هلند،‌ بلژيك و شمال ايتاليا به دو سال مي‌رسد.
بازرس محيط‌زيست كميسيون اروپا به تازگي سياست‌هاي جديد اين كميسيون را درباره مبارزه با آلودگي هوا و كاهش مرگ و مير بر اثر آلودگي را به ميزان 40 درصد در سال 2020 اعلام كرده است.
«استاوروس دعايس» بازرس محيط‌زيست اروپا گفت: «با وجود همه سياست‌هاي كميسيون اروپا، هزاران نفر در اروپا سالانه جان خود را بر اثر آلودگي هوا از دست مي‌دهند و به محيط‌زيست نيز آسيب جدي وارد مي‌شود.»
بر اين پايه كميسيون اروپا به پارلمان اروپا و كشورهاي عضو اتحاديه اروپا پيشنهاد مي‌كند ميزان انتشار ذرات آلاينده هوا را به ميزان 60 درصد كاهش دهند.
كميسيون اروپا تا پايان امسال پيشنهادهاي جديد خود را در خصوص ساخت موتورهاي ديزلي اعلام مي‌كند. سياست‌هاي جديد كميسيون اروپا بيش از هفت ميليارد يورو هزينه دارد،‌ اما اين هزينه بسيار كمتر از هزينه‌اي است كه سالانه صرف معالجه امراض ناشي از آلودگي هوا مي‌شود.

تحقيقات نشان مي‌دهد، داخل محيط خانه آلودگي هوا بيشتري نسبت به هواي شهرها و يا شهرك‌ها دارد و پيامدهاي اين آلودگي در حالي مورد بي توجه قرار مي‌گيرد كه حدود 80 تا 90 درصد مردم بيشترين زمان خود را در داخل خانه‌ها و فضاهاي بسته مي‌گذرانندتحقيقات نشان مي‌دهد، داخل محيط خانه آلودگي هوا بيشتري نسبت به هواي شهرها و يا شهرك‌ها دارد و پيامدهاي اين آلودگي در حالي مورد بي توجه قرار مي‌گيرد كه حدود 80 تا 90 درصد مردم بيشترين زمان خود را در داخل خانه‌ها و فضاهاي بسته مي‌گذرانند.

تحقيقات نشان مي‌دهد، داخل محيط خانه آلودگي هوا بيشتري نسبت به هواي شهرها و يا شهرك‌ها دارد اثار ناشي از اين نوع از آلودگي آلودگي‌ هواي در حالي مورد بي توجه قرار مي‌گيرد اين كه حدود 80 تا 90 درصد مردم بيشترين زمان خود را در داخل خانه‌ها و فضاهاي بسته مي‌گذرانند.

سوخت‌هايي كه در مصارف پخت و پز و ايجاد حرارت استفاده مي‌شوند. به همراه رطوبت، ميكرو ارگانيسم‌ها و آلرژي‌‌زاها آلودگي هواي داخل منازل را سبب مي‌شوند. امروزه با كاربرد تركيبات آلي مزار مانند فرمالدئيدها در ساختمان‌ها و تهويه ضعيف هوا در منازل و اداره‌ها، آلاينده‌هاي هوا در محيط داخل باقي مانده و منجر به افزايش تنوع اين آلاينده‌ها مي‌شود.

بر پايه آمار، حدود 50 درصد از سوخت‌هاي فسيلي جهان‌مانند هيزم، كود حيواني و كك براي مصارف خانگي كاربرد دارد. به طور كلي آلوده‌كننده‌هايي كه باعث آلودگي هوايي داخل مي‌شوند شامل انتشار گازهاي ناشي از احتراق سوخت، ذرات معلق، اكسيدهاي سولفور، اكسيدهاي نيتروژن، منوكسيد كربن، هيدروكربن‌ها، مواد آلي و بوهاي شيميايي هستند.

كميت اين آلوده‌كننده‌ها به درجه خلوص و نوع سوخت مصرفي بستگي دارد كه البته نوع بخاري با نوع كوره، سرعت كار، مقدار هواي اضافه شده و موقعيت دستگاه بر وضعيت اين آلاينده موثر است. بر پايه تحقيقات، با توجه به زمان صرف شده براي آشپزي در خانه‌ها به منظور كاهش آلاينده‌هاي محيطي انتشار دي اكسيد سولفور و موامعلق در طول پخت و پز بايد به طور صحيح كنترل شود.

بر پايه يك تحقيق انجام شده در يكي از موسسات سازمان بهداشت جهاني ،در مورد سوخت مصرفي در منازل هندوستان، مشخص شد كه زغال سنگ، هيزم و كودهاي حيواني بيشترين سوخت‌هاي مصرفي مورد استفاده براي پخت و پز بوده‌اند.

بررسي‌ها نشان مي‌دهد انتشار دي اكسيد گوگرد و ذرات معلق در هر سه نوع سوخت بيشتر از ميانگين سالانه استانداردهاي كيفيت هواي آزاد بوده است.

اسپور قارچ‌ها و انواع مختلف گرد و غبارهاي آلوده‌كننده در هواي داخل منازل منجر به بروز بيماري آلرژي و به خصوص تنگي نفس و آسم مي‌شوند.

تحقيقات همچنين نشان داده‌اند در افرادي كه داراي تنگي نفس هستند، اين عوامل نقش مهمي در ايجاد حملات آسيبي دارند.

آلودگي هواي محيط داخلي همراه با استفاده از انرژي‌هاي جديد، در خانه‌ها و اداره‌ها، باعث مريض شدن بسياري از مردم در نقاط مختلف جهان شده است.

بررسي‌ها نشان مي‌دهد، شيوع اين خطرات جدي رو به رو رشد براي سلامت افراد به وسيله كاربرد موادي كه بخارهاي مضر در داخل منازل منتشر مي‌كنند يا نبود تهويه مناسب در اين مكان‌ها افزايش مي‌يابد.

o           دانشمندان اعلام كردند:يك پنجم از گونهاي شناخته شده دوزيستان با خطر انقراض روبه رو هستند

o           كارشناسان مي گويند: در25 سال گذشته بيش از 100 گونه دوزيست منقرض شده اند.

o           به گفته محققان علت اصلي نابودي اين جانوران گرم شدن كره زمين در چند دهه اخير است.

o           تغييرات آب و هوايي سالهاي اخير موجب فراهم شدن محيط مناسب براي بروز بيماري هاي قارچي دوزيستان و مرگ آن ها شده است.

o           دانشمندان اعلام كردند:يك پنجم از گونهاي شناخته شده دوزيستان با خطر انقراض روبه رو هستند

o           كارشناسان مي گويند: در25 سال گذشته بيش از 100 گونه دوزيست منقرض شده اند.

o           به گفته محققان علت اصلي نابودي اين جانوران گرم شدن كره زمين در چند دهه اخير است.

o           تغييرات آب و هوايي سالهاي اخير موجب فراهم شدن محيط مناسب براي بروز بيماري هاي قارچي دوزيستان و مرگ آن ها شده است.

" خبرگزاری مهر "

در گفتگو با مهر عنوان شد:

معاون سازمان حفاظت محيط زيست در گفتگو با مهر:

 اساس اطلاعاتي كه وزارت جنگ رژيم صهيونيستي در اختيار يك انجمن اسرائيلي مخالف با كالبد شكافي و تشريح جانوران زنده قرارداده است، صدها هزار حيوان درآزمايش‌هاي نظامي اسرائيلي‌ها كشته شده و يا آسيب ديده‌اند.

به گزارش ايرنا، پايگاه اينترنتي «نيوز اينترنشنال» در مطالب روز چهارشنبه خود با اعلام اين خبر افزود، اطلاعات محرمانه‌اي كه در اختيار انجمن مذكور موسوم به ‪ISAV‬ قرار داده شده است نشان مي‌دهد كه نظاميان اسرائيلي هزاران موش، ميمون و خوك را با آزمايشاتي كه به روي آنها انجام داده‌اند، از بين برده و نابود كرده‌اند.

وزارت جنگ اسرائيل همچنين اعلام كرده است كه اينگونه آزمايشاتي نظامي كه به منظور تدابير دفاعي بر روي حيوانات انجام مي‌شود ماداميكه گزينه ديگري براي آن پيدا نشود، ادامه خواهد يافت.

نهادهايي كه كار آزمايشهاي نظامي را به روي حيوانات انجام مي‌دهند عبارتند از موسسه تحقيقاتي بيولوژيكي، مركزتحقيقات هسته‌اي «سورك»، مركز پزشكي نيروي دريايي اسرائيل و موسسه پزشكي نيروهاي دفاعي اسرائيل.

بر اساس اين گزارش انجمن، ISAV‬ سال‌هاست كه با انجام اين‌گونه آزمايشات بر روي حيوانات مخالف است و عليه آن مبارزه مي‌كند.
گفته مي‌شود كه در اكثر موارد انجمن مذكور اطلاعات خود را درخصوص آزمايشات از سربازاني به دست مي‌آورده كه خود آنان در آنها شركت داشته و به نوعي تحت تاثير آزمايشات قرار گرفته بودند.

بر اساس اعترافات وزارت جنگ رژيم صهيونيستي، استفاده از مواد سمي در جريان اين آزمايشات به تاييد كميته ناظر بر آزمايشات مربوط به حيوانات به رياست "دانيل الاد" رسيده است.
بر اساس اطلاعات موجود در سال ‪ ۲۰۰۴‬ميلادي همچنين ‪ ۲۶۷‬خوك مورد آزمايش قرار گرفتند تا اثرات مخرب انفجار مورد ارزيابي قرار گيرد.

خوك‌ها در داخل آغل خود قرار داده مي‌شدند و سپس مواد منفجره، منفجر مي‌شد تا نشان داده شود كه بهترين راه محافظت در برابر انفجار موشك و بمب چيست.

به گفته فعالاني كه مخالف با اينگونه آزمايشات هستند، اينگونه آزمايشات بسيار ظالمانه و بي‌رحمانه است.
يكي از ژنرال‌هاي بلند پايه ارتش رژيم صهيونيستي و يكي از مسئولان اين آزمايشها، در خصوص دليل انجام اين آزمايش‌ها تصريح كرد كه اين آزمايشات به ما كمك مي‌كنند تا به شدت تخريب و آسيب‌هاي داخلي برجاي مانده پس از انفجار، پي ببريم.

وي در مصاحبه‌اي كه بتازگي در اين خصوص با نشريه «هاآرتص» انجام داده بود، عنوان كرد كه ما سال‌ها راهي براي جراحات برجاي مانده از انفجارها و خونريزي‌هاي داخلي ناشي از آن نيافته بوديم و از اين جهت خوك‌ها را براي اين آزمايش در نظر گرفتيم چرا كه اندازه و سايز معده آنها تقريبا شبيه ساختار معده انسان‌هاست.

به تازگى دانشمندان طى کاوش در ژرفاى 2300 مترى در 1500 کيلومترى آب‌هاى جنوب جزيره‌ى استر، که نزديک ساحل شيلى قرار دارد، به سخت‌پوست کوچک، سفيد‌ رنگ و ابريشمي  ناشناخته‌اى برخورد کردند. اين جان‌دار، که نزديک چاه‌هاى آب‌داغ پيدا شد، آن اندازه نامعمول است که به نظر مى‌رسد براى طبقه‌بندى آن بايد خانواده‌ى تازه‌اى را در فرمانروى جانوران در نظر گرفت. نام رسمى اين جاندار نابينا را Kiwa hirsute برگزيده‌اند

.

نام خانواده‌ى که اين خرچنگ 15 سانتى‌مترى نخستين گونه‌ى آن است، از نام Kiwaida، آفريننده‌ى سخت‌پوستان در اسطوره‌هاى پولپونزيايى گرفته شده است و نام گونه‌اى hirsute، به معناى مويين است که به موهاى ريز روى دست و پاى اين جاندار اشاره دارد.
با اين که يک‌سال از آغاز  پژوهش روى اين خرچنگ مى‌گذرد، هنوز دانشمندان مى‌گويند چيزهاى زيادى درباره‌ى اين جاندار هست که ما نمى‌دانيم. يکى از رازهاى اين جاندار اين است که اين رشته‌هاى نازک و مومانند که دست و پاى اين خرچنگ را مى‌پوشانند، به چه کار جاندار مى‌آيند. برخى بر اين باورند که اين رشته‌ها، باکترى‌هايى را که ممکن است غذاى خرچنگ باشند، به دام مى‌اندازند. اما برخى دانشمندان بر اين نظر هستند که باکترى‌هايى که لابه‌لاى اين رشته‌هاى مويين پيدا شده‌اند، مواد سمى را که از چاه‌هاى ژرفاى دريا بيرون مى‌آيند، پاکسازى مى‌کنند.

منبع:

Yeti Crab Discovered in Deep Pacific—Blake de Pastino, nationalgeographic news, March 9, 2006 

در جهان زنده، هيچ جاندارى جدا از ديگر جانداران زندگى نمى‌کند، بلکه به روش‌هاى گوناگون با آن‌ها در ار تباط است . گاهى ارتباط بين دو جاندار چنان نزديک مى‌شود که پيکر يکى کاشانه‌ى ديگرى مى‌شود. اين اقامت گاهى به صورت تهاجمى و بدون اجازه‌ى صاحبخانه صورت مى‌گيرد. در اين حالت، مهاجم با ولع تمام صاحب‌خانه را مى‌دوشد.

 اما گاهى موجر و مستاجر رابطه‌ى صميمانه‌اى با هم برقرار مى‌کنند. به گونه‌اى که موجر در برابر دريافت اجاره ‌بها، به روش‌هاى گوناگون به مستاجر يارى مى‌رساند. اين رابطه، گاهي  چنان عاشقانه مى‌شود که زندگى بدون ديگرى امکان‌پذير نيست. در اين‌جا نمونه‌ى شگفت‌انگيزى از اين گونه رابطه معرفى مى‌شود.

سرزمين‌هاى گرمسيرى در سراسر جهان، رستنگاه درختان آکاسيا هستند. بسيارى از گونه‌هاى اين درختان خارهايى دارند که آن‌ها را در نظر جانوران گياه‌خوار ناخوشايند مى‌سازد. در سال 1874 ميلادى، توماس بلت(Tomas Belt) گونه‌اى از درختان آکاسيا را معرفى کرد که مورچه‌هايى از جنس Pesudomyrmex خارهاى متورم و تو خالى آن‌ها را به عنوان اقامتگاه هميشگى خود برگزيده بودند. از آن زمان، در اين مورد که آيا اين مورچه‌ها به‌راستى براى آکادسيا سودمند هستند يا نه، مجادله‌هاى زيادى بين دانشمندان درگرفت.

اين پرسش سرانجام در سال 1964 ميلادى به کوشش دانيل جانزن(Daniel Janzen)، که در آن زمان دانشجوى دانشگاه برکلى کاليفرنيا بود، پاسخ داده شد. او دريافت که مورچه‌هاى کارگرى که روى شاخه و برگ‌هاى گياه رژه مى‌روند، جانورانى را که به گياه نزديک مى‌شود، در هر اندازه‌اى که باشند، نيش مى‌زنند و به اين ترتيب، گياه و در حقيقت خانه‌ى خود و نسل‌هاى پس از خود را از يورش گياه‌خواران نگهدارى مى‌کنند.

هم‌چنين، وقتى شاخه‌هاى گياه ديگرى با درخت آکاسيا تماس پيدا مى‌کند، اين مورچه‌ها پوست شاخه‌ها را حلقه‌وار بر مى‌دارند و ارتباط فلوئمى بخش‌هاى پايينى و بالايى شاخه‌ها را قطع مى‌کنند و به اين ترتيب، شاخه‌هاى يورش‌گر را نابود مى‌کنند. مورچه ها با اين کار، از لابه لاى رستنى‌هاى پيرامون که رشد تندى دارند، براى آکاسيا سوراخى به سوى نور باز مى‌کنند.

جانزن به آزمايش جالبى دست زد. او با دور کردن مورچه‌ها از درخت، با کمک سم يا با قطع کردن خارهاى متورم,، مشاهده کرد که رشد گياه آهسته شد و سرانجام گياه در نتيجه يورش حشره‌ها يا سايه‌اندازى گونه‌هاى پيرامون، از بين رفت. او هم ‌ چنين ديد که به‌ندرت پيش مى‌آيد که يک درخت آکاسيا به طور طبيعى بدون اين مورچه‌هاى نگهبان باشد. در اين صورت، آن درختان در ادامه ‌ى زندگى خود با مشکل روبه رو مى‌شدند و سرانجام از بين مى‌رفتند. در حالى که درختانى که پادگان‌هاى آن‌ها از مورچه پر بود، به تندى رشد مى‌کردند، به بلندى 6 متر دست مى‌يافتند و بالاتر از رستنى‌هاى پيرامون قد بر مى‌افراشتند.

اين مورچه ها تنها در گونه‌هاى خاصى از آکاسيا سکنى مى‌گزينند و به طور کامل به آن‌ها وابسته‌اند. در پايه‌ى خارهاى متورم اين گونه‌ها، غده‌هاى شهدى وجود دارد که منبع غذايى خوبى براى اين نگهبان‌هاى هميشه هوشيار است. علاوه بر اين، مواد پروتئيني  ويژه‌اى که در نوک برگچه‌هاى اين گياهان اندوخته مى‌شود، نيتروژن مورد نياز مورچه‌ها را فراهم مى‌سازند.

مانند هميشه، پاسخ دادن به يک پرسش، باعث به وجود آمدن پرسش‌هاي ديگرى مى‌شود. هر چند اين مورچه‌ها هر روز درخت آکاسيا را آب و جارو مى کنند و حتى از هاگ‌هاى قارچ ها، دانه‌هاى گرده و تارهاى عنکبوت ها هم نمى‌گذرند،اين درختان همانند بسسيارى از گياهان گلدار براى گرده‌افشانى به زنبورها و ساير حشرها وابسته‌اند. اما اين حشره‌ها چگونه از خطر حمله‌ى مورچه‌ها در امان مى‌مانند و به گرده افشانى گياهان آکاسيا مى‌پردازند؟

دو جانور شناس به نام‌هاى ويلمر(Pat Willmer) و استون(Graham Stone) عقيده دارند که آن‌ها در اين راه از خود گياه کمک مى‌گيرند. آن‌ها در فصل گلدهى گياه آکاسيا، سربازان هميشه هوشيار آکاسيا و حشره‌هاى گرده‌افشان آن‌ها به دقت زير نظر گرفتند و دريافتند که وقتى جوانه‌ى گل‌ها بسته است، مورچه ها مدام در اطراف آن ها پاسبانى مى دهند . اما وقتى گل‌ها شروع به باز شدن مى‌کنند، مورچه‌ها‌ى ناگهان غيبشان مى‌زند. به نظر مى‌رسد که گل‌ها به احتمال زياد در دانه‌هاى گرده موادى را عليه مورچه‌ها توليد مى‌کنند که اين مواد، مورچه‌ها را از گل‌ها دور مى‌کنند.

 حشره‌هاى گرده افشان نيز با بهره‌بردارى از چنين موقعيتى، به سوى گل‌ها يورش مى‌برند و دانه‌هاى گرده را با خود مى‌برند. سرعت عمل حشرات گرده افشان به اندازه‌اى است که گلى که در صبحدم شکفته مى‌شود، در اميانه‌ى روز، همه‌ى دانه‌هاى گرده خود را از دست مى‌دهد. با مسن‌تر شدن گل، مورچه‌ها به سر پست‌هاى ‌خود بر مى‌گردند و پاسبانى از گل و دانه‌ى در حال رشد موجود در درون آن را از سر مى‌گيرند.

 اما اين که مواد ضد مورچه با چه سازو کارى مورچه‌ها را از گل‌هاى شکفته شده دور مى‌کنند و ماهيت شيميايى آن‌ها چيست، پرسشى است که دانشمندان براى دستيابى به پاسخ آن تلاش مى‌کنند.

منبع: 

1. Raven, Evert and Eichhorn. Biology of plants. 2005

2. Arms and Camp. A Journey into Life. 1991

3. Kingsley R. Stern. Introductory Plant Biology. 1991

4. Fogaen. When Allies Ave Too Zealus. Discover Magazine. November,1997

يکى از تفاوت‌‌هاى آشکار بين ما جانوران و خويشاوندان سبز رنگ دورمان، يعنى گياهان، ميزان جنبش و جابه‌جايى ماست. ما پذيرفته‌ايم که هوش را از روى کارها بسنجيم، زيرا کارهايى که انجام مى‌دهيم نشان مى‌دهند که در مغز ما چه مى‌گذرد. بنابراين، چون گياهان خاموش و بى ‌جنبش به چشم مى‌آيند و در يک جا ريشه دوانده‌‌اند، زياد تيز هوش و زرنگ به نظر نمى‌رسند. اما گياهان نيز جنبش دارند و به برانگيزاننده‌هاى پيرامون خود پاسخ مى دهند.

گياهان با حساسيت چشمگيرى دست کم 15 متغير محيطى گوناگون را پيوسته بررسى مى‌کنند. آن‌ها مى‌توانند اين پيام هاى ورودى را پردازش کنند و با کمک دسته‌اى از مولکول‌ها و راه‌هاى پيام ‌ رسانى، خود را براى پاسخ درست آماده سازند. بنابراين، توان محاسبه‌ گرى گياهان بى‌مغز شايد به اندازه‌ى بسيارى از جانوران با مغزى باشد که مى‌شناسسيم.

ساقه‌ى در حال رشد مى‌تواند با کمک پرتوهاي قرمز دور(مادن قرمز)، نزديک‌ترين همسايه‌هاى رقيب خود را حس کند و پيامد کارهاى‌ آن‌ها را پيش‌بينى کند و اگر لازم باشد، به شيوه‌اى از رخ‌دادن آن پيامدها پيش‌گيرى کند. براى مثال، هنگامى که همسايه‌هاى رقيب به نخل استيلت (Stilt) نزديک مى شوند همه‌ى گياه به سادگى جابه‌جا مى‌شود. ريزوم برخى گياهان علفى با رشد کردن به سوى بخش بدون رقيب و يا سرشار از مواد غذايى، جاى زندگى خود را بر مى‌گزيند. سس که نوعى گياه انگل است، طى يک يا دو ساعت پس از نخستين برخوردش با گياه ميزبان، توانايى بهره‌بردارى از آن را مى‌سنجد. خلاصه، گياهان مى‌توانند ببينند، بچشند، لمس کنند، بشنوند و ببويند.

در اين مقاله که در دو بخش تنظيم شده است، با گوشه‌هايى از رفتارهاى هوشمند گياهان و سازوکار چگونگى رخ دادن آن‌ها آشنا مى‌شويم.

دورى از سايه

ساقه‌ى در حال رشد مى‌تواند با کمک نور قرمز دور، نزديک‌ترين همسايه‌هاى رقيب خود را حس کند و پيامد کارهاى‌ آن‌ها را پيش‌بينى کند و اگر نياز باشد، به شيوه‌اى از رخ‌دادن آن پيامدها پيش‌گيرى کند. اين فرايندها را مولکول‌هايى به نام فيتوکروم ميانجى‌‌گرى مى‌کنند. فيتوکروم‌ها، گيرنده‌ها و حسگرهاى نور در گياهان هستند.

هر فيتوکروم از يک بخش دريافت‌کننده‌ى نور و يک بخش دگرگون‌کنند‌ى پيام تشکيل شده است. بخش دريافت‌کننده‌ى نور ساختمان تتراپيرولى دارد و از راه اسيد آمينه‌ى سيستئين به بخش دگرگون‌کننده‌ که گونه‌اى پروتئين است، پيوند مى‌شود. فيتوکروم در پاسخ به طول موج‌هاى گوناگون نور، به شکل کارا و ناکارا درمى‌آيد. شکل ناکارا (Pr) پس از جذب فوتون‌هاى قرمز به شکل کارا (Pfr) در مى‌آيد. Pfr که فوتون‌هاى قرمز دور (مادون قرمز) را بهتر دريافت مى‌کند، در پاسخ به اين طول موج‌ها به Pr دگرگونه مى‌شود.

ساز و کار فيتوکروم

در نور خورشيد، نسبت نور قرمز به قرمز دور نزديک 2/1 است. اما در يک جامعه‌‌ى گياهى اين اندازه کاهش مى‌يابد، زيرا رنگيزه‌هاى فتوسنتزى، از جمله کلروفيل، نور قرمز را جذب مى‌کنند. تغيير در نسبت نور قرمز به مادون قرمز شاخص قابل اطمينانى براى ارزيابى نزديکى گياهان رقيب است. در جامعه‌هاى فشرده پرتوهاى قرمز دورى که از برگ‌هاى گياهان بازتاب مى‌يابند يا پراکنده مى‌شوند، پيام روشن و منحصر به فردى است که از نزديکى رقيبان آگاهى مى‌دهد. پس از درک نسبت پا يينى از نور قرمز به قرمز دور، گياهى که از سايه دورى مى‌گزنيد (گياه آ فتاب پسند) بر رشد طولى خود مى‌افزايد و اگر ترفنندهايش کارگر افتند، جنبه‌هاى ديگر پاسخ دورى از سايه باعث شتاب گرفتن گلدهى و توليد پيش از زمان دانه مى‌شوند تا بخت ماندگارى افزايش يابد.

دانشمندان در آزمايشى گروهى از گياهان را زير فيلترى پرورش دادند که نسبت نور قرمز به قرمز دور را کاهش مى‌داد و بنابراين، پاسخ دورى از سايه را بر مى ‌ انگيخت. اين گياهان نسبت به گياهانى که زير نور کامل خورشيد مى‌روييدند، رشد طولى بيش‌ترى پيدا کردند. البته، اندازه‌ى رشد طولى به اندازه‌ى آفتاب‌پسندى گياه ارتباط دارد. گياهان صحرايى نسبت به گياهانى که به طور معمول در سايه‌ى درختان چنگل مى‌رونيد، رشد طولى بيش‌ترى پيدا کردند.

فيتوکروم‌ها اغلب فعاليت پروتئين‌کنيازى را از خو د نشان مى‌دهند. اين مولکول‌ها با پيوند زدن گروه‌هاى فسفات به پروتئين ها، فعاليت آن‌ها را تغيير مى‌دهند. بر اين اساس، آن‌ها با تغيير فعاليت پروتئين‌هايى که در تنظيم ژن‌ها دخالت دارند، بر فعاليت آن‌ها تاثير مى‌گذارند. ژن‌هاى زيادى در گياهان شناخته شده‌اند که از راه فيتوکروم در پاسخ به نور تنظيم مى‌شوند. البته، فيتوکروم‌ها بخشى از پاسخ‌هاى زيستى را از راه تغييرهايى در تعادل يون‌ها در سلول پديد مى‌آورند. به هر حال،

تکامل فيتوکروم‌ها

توان درک نسبت نور قرمز به قرمز دور، در نهاندانگان رشد چشمگيرى پيدا کرده است. سرخس‌ها و خزنده‌ها به طور معمول با واکنش‌هاى بردبارى به سايه، به انبوهى جامعه گياهى پاسخ مى‌دهند. بازدانگان تا اندازه‌اى واکنش‌هاى دورى از سايه را نشان مى‌دهند. شايد تکامل توان شناسايى پيام‌هاى نورى که از گياهان پيرامون بازتاب مى‌يابد، براى پيشرفت نهاندانگان تا وضعيت کنونى که در فرمانروى گياهان حرف اول را ميزنند، سرنو شت‌ساز بوده است. اگر فيتوکروم ها نبودند هنوز هم گياهان دوران کربونيفر ما را در بر گرفته بودند.

فيتوکروم‌ها در آغاز در نياکان پروکاريوتى گياهان امروزى به وجود آمدند. به نظر مى‌رسد در آن‌ها به صورت حسگرهاى نور کار مى‌کردند. شايد توانايى بى‌نظير فيتوکروم ‌ ها در دگرگونه شدن به شکل‌هاى کارا و ناکارا در پاسخ به کيفيت نور، در پروکاريوت‌هاى آغازين اهميت کارکردى زيادى نداشته است، اما اين ويژگى طى تکامل گياهان خشکى، گزينش و اصلاح شده و به صورت حسگر پيچيده‌اى در آمده است که اهميت آن با اهميت بينايى در جانوران برابرى مى کند. به عبارت ديگر، شايد بتوان فيتوکروم‌ها را چشم‌هاى گياهان به شمار آورد.

فرار از سايه

گياهان براى دورى از چتر سايه‌انداز همسايگان خود، مى‌توانند به کارهاى چشم‌گيرترى دست بزنند. براى مثال، نخل استيلت (Socratea exorthiza) ساقه‌اى دارد که مانند شخصى که عصا زير بغل دارد، بر ريشه‌هاى عصا مانند گياه تکيه دارد و اغلب نيز به طور مستقيم با زمين تماس ندارد. نام معمولى اين گياه نيز به همين ويژگى اشاره دارد. (واژه استيلت به معناى پايه و تکيه گاه است.) از اين رو، اين گياه استوايى را مى‌توان نخل پايه‌دار ناميد.

هنگامى که همسايگان نخل پايه‌دار بر ميزان نور دريافتى گياه تاثير مى‌گذارند يا به منبع غذايى آن دست ‌ درازى مى‌کنند، نخل فرار را برقرار تريجح مى‌دهد و همه‌ى گياه به جايى جابه‌جا مى شود که بسيار آفتابى است. براى اين جابه جايى ريشه هاى تکيه گاهى جديد به سوى جاى آفتابى رشد مى‌کنند و ريشه‌هاى طرف سايه‌انداز شده,،آرام‌آرام مى‌ميرند. در اين رفتار گياه، به خوبى هدف‌دار کار کردن را مى‌بينيم.

در جست و جوى غذا

گياهان در جست و جوى مواد غذايى مى توانند خاک پيرامون خود را ارزيابى کنند و به جاهايى سر بکشند که بهترين چيزها در آن جا يافت مى‌شوند. دانشمندان به تازگى براى گياهان آزمون‌هاى هوشى را سامان داده‌اند که به کمک آن‌ها مى‌توان دريافت گياهان در کندوکاو پرامون‌شان تا چه اندازه‌اى خردمندانه کار مى‌کنند. آنان با کاشتن گياهان در خاک ناهمگون، يعنى خاکى که قطعه‌هاى آن از نظر کيفيت مواد غذايى با هم تفاوت دارند، هوش گياهان را مى‌سنجد.

پيچک باغى (Glechoma hederace) توجه گياه‌شناسان را به خود جلب کرده است. اين گياه همان طور که روى زمين مى خزد، در دو بعد رشد مى کند. هر جا که مناسب باشد، از ساقه زير زمينى آن ريشه‌هايى به سوى زمين و ساقه‌هايى به سوى بالا پديد مى‌آيند. وقتى گياه در خاک مرغوبى قرار گيرد، انشعاب و شاخ و برگ بيش‌ترى توليد مى کند. هم‌چنين، توده‌هايى از ريشه پديد مى‌آورد تا با سرعت بيش‌ترى از خاک قطعه‌اى که در آن مى‌رويد، بهره بردارى کند. اما هنگامى که اين گياه خزنده در قطعه‌ى فقيرترى قرار مى‌گيرد، با سرعت بيش‌ترى گسترش خود را به بيرون از آن قطعه‌، پيش مى‌برد تا به هر گونه‌اى از آن ‌جا فرار کند. در اين حالت، ساقه‌ى زير زمينى گياه نازک‌تر است و انعشاب کم‌ترى دارد.

اين تغيير در الگوى رشد باعث مى شود، ساقه‌هاى هوايى جديد دورتر از گياه والد شکل گيرند و در محيط تازه‌اى به جست و جوى مواد غذايى بپردازند. البته، ميزان رشد فقط با کيفيت مطلق يک قطعه ارتباط ندارد، بلکه ميزان مرغوبيت آن در مقايسه با قطعه‌هاى پيراون نيز براى گياه مهم است. در واقع، گياه قطعه‌اى را به عنوان قطعه‌ى مرغوب شناسايى مى‌کند که دست کم دو برابر سرشار تر از قطعه‌هاى پيرامون باشد. اما پيش از اين پاسخ‌هاى هوشمندانه، گياه بايد بتواند کيفيت قطعه‌اى را که در آن مى‌رويد بسنجد.

دو پژوهشگر انگليسى ژنى را در گياه رشادى (Arabidopsis) کشف کرده‌اند که به ريشه‌ها اين توانايى را مى‌دهند که براى پيدا کردن قطعه‌هاى سرشار از نيترات و نمک‌هاى آمونيوم، خاک را بچشد. فراورده‌ى اين ژن به ريشه‌ها امکان مى‌دهد به جاى جست و جوى تصادفى و پر هزينه، به سوى مواد غذايى رشد کنند. اين دو پژوهشگر براى شناسايى ژن‌هايى که ممکن است در اين کار دخالت داشته باشند، جهش يافته‌هاى گوناگونى از رشادى را پرورش دادند تا سرانجام جهش يافته‌اى را پيدا کردند که نمى‌توانست با توسعه‌ى ريشه‌هاى جانبى از ريشه‌هاى اصلى، به جست و جوى نيترات بپردازد. به اين ترتيب آنان ژنى را کشف کردند که براى شناسايى نيترات ضرورى است.

چشايى در گياهان

ريشه‌هاى گياهان مى‌توانند رفتارهاى هوشمندانه‌ترى نيز از خود بروز دهند. در دانشگاه تگزاس، استنلى روکس و کولين توماس آنزيمى به نام آپيراز را بر سطح ريشه‌ها کشف کردند که به آن‌ها توانايى مى‌دهد در جست و جوى ATP توليد شده از سوى ميکروب‌هاى خاک، قطعه‌هاى گوناگون خاک را مزه مزه کنند. آپيراز به صورت پروتئينى متصل به غشا توليد مى‌شود که بخش داراى فعاليت کاتاليزورى آن به سوى بيرون سلول است. اين آنزيم با فعاليت آبکافتى خود فسفات گاما و بتا را از مولکلول ATP يا ADP جدا مى کند. گياهان به کمک اين آنزيم بخشى از فسفات معدنى لازم براى رشد خود را به دست مى‌آورند. اين دو پژوهشگر در آزمايشى نشان دادند، گياهان تراژنى که مقدار زيادى آپيراز توليد مى‌کردند، نسبت به گياهان ديگر، رشد بيش ترى داشتند.

مکنده‌هاى گياه سس (Cuscuta) نيز براى غارت بهترين گياه ميزبان از حس چشايي بهره مى‌گيرند. اين گياه که توان فتوسنتز کردن ندارد، به گرد ساقه‌هاى ميزبان مى پيچد و براى به دست آوردن مواد غذايى و آب، ساختارهاى مکنده خود را درون آن‌ها فرو  مى‌کند. هوش اين انگل گياهى در ارزيابى مقدار انرژى که مى‌توان از ميزبان به دست آورد و مقدار انرژى که براى بهره بردارى از آن بايد صرف شود، به کمک گياه مى‌آيد.

از لحظه برخورد انگل با گياه ميزبان تا آغاز گرد آورى مواد غذايى از آن، نزديک 4 روز است. اين زمان براى ارزيابى ميزان پربارى ميزبان و تصميم گيرى براى توليد پيچ‌ هاى کم تر يا بيش تر به دور آن، کافى است. پيچ‌هاى بيش‌تر به توليد مکنده‌هاى بيش‌تر و در نتيجه بهره بردارى بيش تر از ميزبان مى‌انجامند. اما اگر ميزبان پربار نباشد توليد پيچ‌هاى بيش‌تر نوعى هدر دادن انرژى به شمار مى ‌آيد.

در دهه 1990 کولين کلى نشان داد راهبردهايى که گياه سس براى جست و جوى بهترين ميزبان به کار مى‌گيرد، با مدل‌هاى رياضى که براى توضيح جنبه‌هاى اقتصادى جست و جوى غذا در جانوران ابداع شده بودند، هماهنگى دارند. بنابراين، سس ممکن است زرنگ‌ترين شکارچى پيرامون ما نباشد، اما در جست و جوى شکار به خوبى جانورانى که مى شناسيم، کار مى کند.

لامسه در گياهان

گياهان گوشتخوار از جمله گياه ديونه (Dionea muscipula) با سرعت شگفت‌آورى به برخورد حشره‌ها با کرک‌هاى حساس روى برگ‌هايشان پاسخ مى‌دهند. با واکنش گل قهر (Mimosa pudica) به کوچک‌ترين برخورد آشنا هستيد. اما اين گياهان، تنها گياهانى نيستند که مى‌توانند برخورد را درک کنند. آن‌ها نسبت به ديگر گياهان، فقط لامسه نيرومند‌ترى دارند.

گياهان معمولى براى پاسخ دادن به کشيدهاى باد به لامسه نياز دارند. باد مى‌تواند بر ميزان شاخ و برگ در گياهان اثر منفى داشته باشد. از اين رو، گياهان مى‌کوشند با تقويت بافت‌هاى بخش‌هايى که به نوسان در مى‌آيند، در برابر باد پايدارى کنند. البته، هزينه کردن انرژى براى بافت‌ها ممکن است کشاورزان را نگران کند. در يک آزمايش مشاهده شد وقتى گياه ذرت هر روز به مدت 30 ثانيه تکان داده شود، ميزان محصول تا 30 الى 40 درصد کاهش مى‌يابد.

پژوهشگران مى‌خواهند بدانند چگونه پيام لمس، بافت‌هاى محکم‌ترى توليد مى‌کند. بيش‌تر پژوهش‌هاى کنونى روى کلسيم متمرکز شده است. هنگامى که گياهان به سويى کشيده مى‌شوند، يون‌هاى کلسسيم از واکوئل‌ها به درون سيتوزول جريان پيدا مى‌کنند. بيرون رفتن اين يون‌ها ، که تنها يک دهم ثانيه به درازا مى کشد، به فعال شدن ژن‌هايى مى‌انجامد که با تقويت ديواره‌ى سلول ارتباط دارند. تاکنون پنج ژن از اين ژن‌هاى لامسه (TCH) شناسايى شده‌اند. يکى از اين ژن ها، رمز ساختن پروتئين کالمودولين را در خود دارد که حسگر اصلى کلسيم در گياهان و جانوران است. در سال 1995 جانت برام چهارمين ژن لامسه (TCH4) را کشف کرد که آنزيمى به نام زيلوگلوکان اندوترانس گيکوزيلاز را رمز مى‌دهد. اين آنزيم روى ديواره‌ى سلولى گياهان اثر مى‌گذارد و با تغييرهايى که در اجزاى اصلى سازنده‌ى  آن‌ها پديد مى‌آورد، بر قدرت و استحکام آن‌ها مى‌افزايد.

دادخواست تشكل هاي زيست محيطي و ۱۲ ايالت آمري

۱۲ ايالت آمريكا از جمله كاليفرنيا و نيويورك با ارائه درخواست هايي از دادگاه فدرال تقاضا كرده اند دولت بوش را ملزم به پذيرش مفاد پيمان كيوتو مبني بر تنظيم انتشار گازهاي گلخانه اي مانند دي اكسيدكربن بنمايد.
خبرگزاري رويتر از لوس آ نجلس به نقل از بيل لاكر، دادستان كل كاليفرنيا خاطرنشان كرده است كه عليرغم ادعاي اداره حفظ محيط زيست آمريكا مبني بر اينكه گازهاي گلخانه اي آلاينده نيستند، اين گازها براي سلامتي انسان، محيط زيست و حتي اقتصاد بسيار خطرناك مي باشند و چنين اظهارنظرهايي نيز به همين اندازه تهديدكننده اند. ايالت كاليفرنيا درخواست خود را به طور جداگانه تسليم دادگاه كرده است و۱۱ ايالت ديگر شامل نيويورك، ماساچوست، كانكتيكات، مين، ايلينويز، نيوجرسي، نيومكزيكو، اورگان، ورمانت، واشنگتن، به صورت مشترك دادخواستي را عليه دولت بوش ارائه كرده اند.
بنابرهمين گزارش ۳ شهر آمريكا شامل بالتيمور، نيويورك و فيلادلفيا نيز به اعتراض جمعي و دعوي حقوقي پيوسته اند و اينك ائتلافي از گروه هاي هوادار حفظ محيط زيست شامل باشگاه سي يرا، شوراي دفاع از منابع ملي و دوستان زمين نيز به اين جبهه پيوسته اند.
اداره محيط زيست آمريكاگازهايي شامل مونواكسيد كربن، سرب،اكسيدهاي نيتروژن، اوزون، ذرات غبار و اكسيدهاي گوگرد را آلاينده و براي سلامتي زيان آور مي داند، اما گازهاي گلخانه اي را از اين قاعده مستنثي كرده است، جول رينولدز، يك حقوقدان ارشد مستقر در سانتامانيكا كاليفرنيا گفت: بايد به سادگي بگوييم، تصميم دولت بوش براي حذف گازهاي گلخانه اي از فهرست آلايندگان محيط زيست غيرقانوني و غيرمسئولانه مي باشد وحقوق بنيادين شهروندان آمريكايي مبني بر برخورداري از هواي پاكيزه را زيرپا مي گذارد.
پيش از اين دانشمندان اعلام كرده اند كه گرمايش زمين از انباشت گازهاي گلخانه اي در جو به وجودمي آيد. سوزاندن سوختهاي فسيلي (سنگواره اي) در خودروها و نيروگاه ها از منابع مهم انتشار دي اكسيدكربن است.
عليرغم مصوبات پيمان كيوتو مبني بر كاهش ميزان اين گاز در جهان، كاخ سفيد خواسته است كاهش گازها نه به صورت الزامي بلكه به طور داوطلبانه انجام شود، زيرا به نظر مقامات آمريكايي كاهش اجباري گازهاي گلخانه اي به اقتصاد آمريكا زيان وارد مي كند.

گروهی از دانشمندان بريتانيايی فرآيندی را برای توليد هيدروژن از روغن آفتاب گردان که به گفته آنها در آينده می تواند يک منبع مهم انرژی بی ضرر برای محيط زيست باشد ابداع کرده اند.

به اعتقاد دانشمندان اين منبع به ويژه می تواند برای به کار گرفته شدن به عنوان سوخت خودروها مناسب باشد.

اين تحقيقات در نشست سالانه انجمن شيمی آمريکا عرضه می شود.

با کاهش منابع نفتی جهان و پديدار شدن نخستين آثار گرم شدن زمين در سراسر کره، استدلال برای حرکت از اقتصاد متکی به نفت به سوی اقتصادی متکی به هيدروژن قانع کننده تر می نمايد.

اما هيدروژن را بايد توليد کرد و برخی شيوه های موجود برای توليد آن به اندازه احتراق نفت، گازهای گلخانه ای توليد می کند.

با اين حال آخرين دستاوردها در اين زمينه از سوی دانشمندان دانشگاه ليدز فراهم کننده راه تازه ای برای بدل کردن اين فرآيند به يک فرآيند بی ضرر برای طبيعت است. ماده خام اين فرآيند مواد گياهی است و محصول آن عمدتا چيزی جز هيدروژن نيست.

دکتر اندرو ماس يکی از پژوهشگران اين تيم می گويد: "توليد هيدروژن از مواد گياهی و روغن های گياهی نمايانگر يک شيوه واقع گرايانه برای دستيابی به يک منبع قابل تجديد انرژی است. اين فرآيند خاص می تواند امکان توليد هيدروژن از مواد گرفته شده از گياهان را فراهم کند. توليد هيدروژن به وسيله پردازنده های سوختی ثابت يا پردازنده های تعبيه شده در خودروهای متکی به سلول سوختی انجام خواهد شد."

براساس اين مدل باک خودروها با مثلا روغن آفتاب گردان پر خواهد شد و اين روغن هنگام حرکت خودرو به هيدروژن بدل می شود و هيدروژن نيز نيروی موتوری را که با سلول سوختی کار می کند تامين می کند.

فرآيند تبديل روغن به هيدروژن، مقداری دی اکسيد کربن توليد می کند اما کشت و پرورش مقدار بيشتری آفتاب گردان آن را از هوا جذب خواهد کرد.

تيم محققان دانشگاه ليدز نشان داده است که اين فن آوری عملی است، اما موانع بزرگی در مسير به واقعيت پيوستن خودروهايی که با روغن آفتاب گردان کار می کنند وجود دارد که يکی از آنها هزينه است.

اين فرآيند از موادی نسبتا گران استفاده می کند و در کوتاه مدت، بنزين مسلما گزينه ارزان تر خواهد بود.

از آنجا كه بخش اعظم تجهيزات مصرف كننده انرژي عمري طولاني دارند حتي پيشرفت هاي فاحش تكنولوژيك نيز تنها با گذشت زمان نسبتاً طولاني مي توانند ميانگين كارآيي تجهيزات و لوازم مصرف كننده انرژي را تحت تأثير قرار بدهند

در شماره گذشته، بخشي از گزارش آژانس بين المللي انرژي در مورد دورنماي وضعيت انرژي جهان از نظرتان گذشت. قسمت پاياني اين گزارش بيشتر به ابعاد فني صنايع توليد انرژي و زمينه هاي مصرف انرژي تا سال ۲۰۳۰ ميلادي پرداخته است.
تركيب مناسبي از پيشرفت تكنولوژيكي و ابعاد زيست محيطي نيز در اين گزارش مورد توجه قرار گرفته است.
پيشرفت هاي تكنولوژيك
در طول دوره پيش بيني، بخش اعظم فرآيندهاي توليد و مصرف انرژي كمابيش بر تكنولوژي هاي مورد استفاده در حال حاضر يا تكنولوژي هاي در دسترس متكي خواهند بود. فرض پايه اي در سناريوي مرجع اينست كه تكنولوژي هاي مورد استفاده در بخش انرژي پيشرفت خواهند كرد، ولي پيشرفت آنها تدريجي خواهد بود نه جهشي و انقلابي. بخشي از تكنولوژي هاي موجود كه در حال حاضر مقرون به صرفه نيستند، در آينده جنبه تجاري پيدا خواهند كرد. چه در مصرف و چه در توليد انرژي، در آينده جهان به سوي تكنولوژي هايي كه آلودگي كمتر ايجاد مي كنند و به ويژه كاربرد انرژي هاي تجديدپذير در توليد نيروي برق پيش خواهد رفت. ممكن است در برخي حوزه ها پيشرفت هاي جهشي عمده اي صورت بگيرد، ولي پيش بيني زمان بندي وقوع آنها و ابعادشان غيرممكن است. پشتيباني و حمايت دولت ها از تحقيقات در بخش انرژي همچنان يكي از مهمترين فاكتورهاي مؤثر بر پيشرفت اين تكنولوژي ها خواهد بود.
تكنولوژي هاي انرژي در بخش مصرف
فرض اساسي سناريوي مرجع اين است كه كارآيي مصرف انرژي (ميزان انرژي مصرفي براي توليد مقدار معيني از خدمات مرتبط با انرژي) در سه دهه آينده نيز با همان آهنگي بهبود خواهد يافت كه در سه دهه گذشته جريان داشته است. از آنجا كه بخش اعظم تجهيزات مصرف كننده انرژي عمري طولاني دارند، حتي پيشرفت هاي فاحش تكنولوژيك نيز تنها با گذشت زمان نسبتاً طولاني مي توانند ميانگين كارآيي تجهيزات و لوازم مصرف كننده انرژي را تحت تأثير قرار بدهند.
در بخش حمل و نقل كارآيي خودروها تقريباً در تمام مناطق بهبود يافته و مصرف سوخت آنها كاهش خواهد يافت. پيش بيني مي شود توافق هاي داوطلبانه با خودروسازان و تعيين استانداردهاي فني و زيست محيطي در سه دهه آينده (بين ۲۰۰۰ و ۲۰۳۰) موجب افزايش كارآيي خودروهاي جديدبه ميزان ۳۰ درصد در اتحاديه اروپا و حدود ۲۰ درصد در ژاپن، استراليا و زلاندنو شود. اما اين صرفه جويي نخواهد توانست عيناً به كاهش مصرف سوخت در بخش حمل و نقل منجر شود، زيرا طي همين مدت ميانگين مسافت طي شده توسط خودروها در كشورهاي ياد شده نيز افزايش خواهد يافت. در آمريكاي شمالي (ايالت متحده و كانادا) هيچ پيشرفتي در اين زمينه ها حاصل نخواهد شد زيرا اثر بهبود كارآيي سوخت موتور خودروها با افزايش ابعاد، وزن و تعداد لوازم رفاهي گنجانده شده در خودروها جبران خواهد شد. در سناريو مرجع هيچ تغييري در استانداردهاي كارآيي خودروها در ايالات متحده موسوم به«>CAFE پيش بيني نشده است.
تقريباً در تمام مناطق، خودروهاي مركب (Hybrid Vehicles) كه مشتركاً از سوخت هاي معمولي و باطري هاي برقي استفاده مي كنند، جاي پاي خود را در ناوگان خودروهاي در حال تردد باز خواهند كرد ولي به نظر نمي رسد خودروهاي مجهز به پيل سوختي، قبل از سال ۲۰۳۰ به طور جدي وارد بازار شوند.
در مصارف ثابت انرژي در بخش هاي صنعتي، تجاري و خانگي، پيشرفت هاي مستمري در كارآيي انرژي حاصل خواهد شد كه نتيجه پيشرفت تكنولوژي خواهد بود. براي مثال، كاربرد روش هاي نوين طراحي يكپارچه ساختمان ها كه نورپردازي كارآمد و سيستم هاي گرمايشي و سرمايشي با كارآيي بالا را در ساختمان هاي اداري مورد استفاده قرار مي دهند، ميزان مصرف انرژي به ازاي هر مترمربع از مساحت اين ساختمان ها را كاهش مي دهد. همچنين تعيين استانداردهاي كارآيي انرژي و برنامه هاي نصب برچسب انرژي روي وسايل و لوازم خانگي موجب تشويق استفاده از تجهيزات كارآمدتر در بخش هاي فوق الذكر خواهد شد. البته بهبود كارآيي انرژي در اين بخش ها به آرامي تحقق خواهد يافت زيرا تجهيزات و وسايل بادوام و سرمايه اي غالباً به كندي جايگزين مي شوند و ده ها سال طول مي كشد تا ساختمان هاي مدرن جايگزين ساختمان هاي قديمي شوند.
تكنولوژي هاي مورد استفاده در عرضه انرژي
بهبود كارآيي و كاهش هزينه در بخش عرضه انرژي با تكيه بر تكنولوژي هاي پيشرفته و روش هاي نوين مديريت، در آينده به طور مستمر ادامه خواهد داشت. تلاش دست اندركاران صنعت انرژي در جهت كاهش هزينه توليد نفت و گاز با استفاده از تكنولوژي هاي پيشرفته نظير تكنولوژي هاي لرزه نگاري سه بعدي كه به شناخت بهتر ويژگي هاي مخازن زيرزميني كمك مي كند و ضريب موفقيت عمليات اكتشافي و حفاري را بالا مي برد، روش هاي پيشرفته حفاري و مهندسي توليد در ميادين خشكي و دريايي و نظاير آن همچنان ادامه خواهد داشت.
پيشرفت هاي مهمي نيز در زمينه لوله هاي انتقال گاز تحت فشار بالا، فرآوري LNG و تكنولوژي GTL در آينده روي خواهد داد. استخراج زغال سنگ نيز در آينده به مدد پيشرفت تكنولوژي هاي معدن و افزايش مقياس پروژه هاي بهره برداري، با هزينه كمتري امكان پذير خواهد شد، ضمن آن كه محصول به دست آمده با هزينه كمتري براي مصرف آماده خواهد شد.
در زمينه بهبود كارآيي تبديل انرژي در نيروگاه هاي برق نيز در آينده پيشرفت هاي قابل توجهي حاصل خواهد شد. ضمناً هزينه هاي سرمايه اي لازم براي استفاده از تكنولوژي هاي جديد مبتني بر سوخت هاي فسيلي يا انرژي هاي تجديدپذير در بخش توليد نيرو در آينده به ميزان چشمگيري كاهش خواهد يافت. همچنين ميانگين ضريب كارآيي توربين هاي گازي سيكل تركيبي در كشورهاي OECD از حدود ۵۵ درصد در سال ۲۰۰۰، سال ۲۰۳۰ به ۶۲ درصد ترقي خواهد كرد. نيروگاه هاي زغال سنگ سوز كه با تكنولوژي سوخت گاز در سيكل تركيبي (IGCC) كار مي كنند تا سال ۲۰۱۵ از لحاظ كارآيي قابل رقابت با نيروگاه هاي گازي خواهند شد.
ولي همين تكنولوژي متعاقباً با رقابت جدي از سوي انرژي هاي تجديدپذير مواجه خواهد شد. ميانگين ضريب كارآيي تكنولوژي«>IGCC كه هم اكنون حدود ۴۳ درصد است تا سال ۲۰۳۰ به ۵۲ درصد خواهد رسيد و بدين ترتيب با احداث نيروگاه هاي جديدي كه برمبناي اين تكنولوژي احداث شده و از تركيب دو سوخت زغال سنگ و گازطبيعي استفاده مي كنند، سطح كارآيي بخش توليد نيرو در مجموع بالا خواهد رفت. در مورد انرژي هسته اي، تقريباً هيچ پيشرفت جهشي قابل توجهي تا قبل از سال ۲۰۳۰ قابل پيش بيني نيست.
در دوره ۳۰ ساله آتي، هزينه هاي سرمايه اي مورد نياز براي استفاده از انرژي هاي تجديدپذير در توليد نيروي برق به ميزان چشمگيري كاهش خواهد يافت و توليد نيروي برق با استفاده از اين انرژي ها را مقرون به صرفه و قابل رقابت با ساير انرژي ها خواهد ساخت. البته هزينه هاي سرمايه اي و هزينه هاي جاري توليد برق با استفاده از انرژي هاي تجديدپذير در مناطق مختلف با يكديگر تفاوت هاي فاحشي خواهند داشت كه اين امر ناشي از تفاوت در شرايط محيطي و عوامل منطقه اي است. به طور مشخص هزينه توليد برق با استفاده از توربين هاي بادي و بيوماس در سه دهه آتي تا سطوحي قابل رقابت با ساير انرژي ها كاهش خواهد يافت.
پيل هاي سوختي، زودتر از سال ۲۰۲۰ نخواهند توانست سهم قابل ذكري در تأمين انرژي جهاني ايفا كنند. تا سال ۲۰۳۰ نيز از پيل هاي سوختي عمدتاً در مصارف ثابت و ايستگاهي استفاده خواهد شد. پيل سوختي، وسيله اي شبيه به باتري است كه در آن از تركيب هيدروژن و اكسيژن، نيروي برق توليد مي شود. هيدروژن سوخت اصلي به كار رفته در پيل هاي سوختي است كه مي توان آن را در فرآيندي به نام «رفرمينگ» از هيدروكربن ها و همچنين به روش «الكتروليز» از آب استخراج كرد. در نخستين پيل هاي سوختي تجاري، احتمالاً از رفرمينگ گازطبيعي استفاده خواهد شد و بعيد به نظر مي رسد توليد هيدروژن از زغال سنگ و بيوماس يا با استفاده از الكتروليز تا قبل از ۲۰۳۰ مقرون به صرفه باشد. تقريباً تمامي پيل هاي سوختي مورد استفاده در سال ۲۰۳۰، براي توليد نيرو بصورت غيرمتمركز (Distributed Generation) خواهد بود. پيل هاي سوختي ايستگاهي، چنانچه هزينه سرمايه گذاري اوليه آنها به كمتر از ۱۰۰۰ دلار به ازاي هر كيلووات ساعت برسد و كارآيي آنها از ۶۰ درصد فراتر برود (كه به معني ۲۵ درصد كاهش هزينه سرمايه اي و ۵۰ درصد افزايش كارآيي است) به خوبي قابل رقابت با ساير انرژي ها در توليد نيروي برق غيرمتمركز خواهند بود. كاربرد پيل هاي سوختي در خودروها زودتر از سال ۲۰۳۰ توجيه اقتصادي نخواهد داشت و بعيد به نظر مي رسد كه تا آن زمان تعداد خودروهاي مجهز به پيل سوختي افزايش چشمگيري داشته باشد.
تكنولوژي هاي جداسازي (Sequestration) و ذخيره سازي كربن تا قبل از سال ۲۰۳۰ در سطح وسيع و مقياس كلان كاربرد پيدا نخواهدكرد. هنوز معلوم نيست كاربرد اين تكنولوژي ها چه زمان از لحاظ فني و اقتصادي امكان پذير خواهد شد. اگر هزينه بهره برداري از اين تكنولوژي ها را بتوان به ميزان كافي كاهش داد، بر جذابيت سوخت هاي فسيلي در مقايسه با انرژي هاي تجديدپذير افزوده خواهد شد و اين امر به معني وقوع انقلابي در چشم اندازهاي بلندمدت تأمين انرژي جهان خواهد بود.
جداسازي دي اكسيد كربن از سوخت هاي فسيلي و ذخيره سازي آن
امروزه تكنولوژي هايي در دست ابداع و تكوين است كه هدف از آن جلوگيري از انتشار دي اكسيدكربن حاصله از احتراق سوخت هاي فسيلي در نيروگاه ها و ذخيره كردن آن در زيرزمين، در رگه ها و ساختارهاي زمين شناختي يا در اقيانوس است. رايج ترين روش در اين زمينه استفاده از تركيبات آمونياك براي جذب دي اكسيدكربن در دودكش گازهاي خروجي نيروگاه ها است. اين روش را كه پيش از اين در صنايع شيميايي كاربرد گسترده اي داشته و براي جذب ساير گازهاي آلاينده به كار مي رود، مي توان با اندكي تغيير براي جذب دي اكسيد كربن در نيروگاه هاي زغال سنگ سوز و گازسوز به كار برد. هزينه انجام اين كار بين ۳۰ تا ۵۰ دلار به ازاي هر تن دي اكسيدكربن تخمين زده شده است.
يك روش ديگر براي اين كار، جداسازي دي اكسيدكربن، قبل از فرآيند احتراق است اما جداسازي دي اكسيدكربن فقط بخشي از مسأله است. پس از آن بايد گاز دي اكسيدكربن را به مكان ديگري منتقل و ذخيره كرد. برخي گزينه هاي ممكن براي ذخيره سازي عبارتند از:
تزريق دي اكسيدكربن در مخازن زيرزميني نفت كه منجر به تقويت فشار مخازن و افزايش بازيافت خواهد شد و بخشي از هزينه ذخيره سازي را جبران مي كند. طبق برآوردهاي به عمل آمده ظرفيت ذخيره سازي دي اكسيدكربن در مخازن زيرزميني ذخاير نفت سراسر جهان، حدود ۱۳۰ ميليارد است. در ميادين گازي تخليه شده نيز ۹۰۰ ميليارد تن دي اكسيدكربن را مي توان ذخيره كرد. ولي ذخيره سازي دي اكسيدكربن در ميادين نفت و گاز مشكلات ديگري را به وجود مي آورد. از طرفي تزريق دي اكسيدكربن در لايه هاي عميق بستر زغال سنگ مي تواند بازده توليد و استخراج از اين معادن را افزايش دهد. ظرفيت قابل تزريق در لايه هاي زغال سنگ نيز به ۱۵ ميليارد تن مي رسد.
مخازن آب شور زيرزميني عظيمي نيز در سراسر جهان وجود دارند كه ظرفيت قابل توجهي براي ذخيره سازي دارند، ولي انجام اين كار درآمدي را عايد نمي سازد. به عنوان نمونه از سال ۱۹۹۷ تاكنون هر ساله نزديك به يك ميليون تن گاز دي اكسيدكربن در درياي شمال (بخش نروژي) به درون يك مخزن زيرزميني نمكي در زير بستر دريا تزريق شده است. مطالعات لرزه نگاري نشان مي دهد كه گاز دي اكسيدكربن در زير لايه هاي غيرقابل نفوذ زمين محبوس شده و نشتي ندارد. ولي براي درك بهتر فرآيند و اطمينان از اثربخش بودن اين روش بايد آزمايش هاي بيشتري را انجام داد. اين مخازن نمكي در سراسر جهان ظرفيت ذخيره سازي تا ۱۰ تريليون تن دي اكسيدكربن دارند كه برابر با ۱۰ برابر كل دي اكسيدكربن منتشر شده در جو زمين به واسطه توليد و مصرف انرژي ظرف ۳۰ سال آينده است
اقيانوس هم مكان نسبتاً مناسبي براي ذخيره سازي دي اكسيدكربن در مناطقي است كه به ميادين تخليه شده نفت و گاز دسترسي يا امكان تزريق گاز به مخازن نمكي زير بستر اقيانوس ها را ندارند. اقيانوس ها بالقوه مي توانند تمام دي اكسيدكربن توليد شده در نتيجه احتراق تمام سوخت هاي فسيلي شناخته شده جهان را در خود جاي دهند. در حال حاضر آزمايش هايي در مقياس محدود در دست انجام است تا نتايج احتمالي حل كردن دي اكسيدكربن در اقيانوس ها و تأثير آن بر جانداران دريايي شناسايي شود. هنوز معلوم نيست كه واكنش لايه هاي زيرين زميني و اقيانوس ها در برابر تزريق مستمر مقادير عظيم دي اكسيدكربن چه خواهد بود. كليه تكنولوژي هاي عمده جداسازي و ذخيره سازي زيرزميني دي اكسيدكربن به صورت آزمايشي و محدود، ارزيابي شده اند. ولي استفاده از آن فقط در صورتي جنبه تجارتي پيدا خواهد كرد كه ريسك ها و هزينه هاي آن به درستي شناسايي و ارزيابي شده و بتوان هزينه ها و مخاطرات را به نحوي كاهش داد كه امكان تعيين ارزش و قيمت در بازار براي آن به وجود بيايد.
از آنجا كه بخش اعظم تجهيزات مصرف كننده انرژي عمري طولاني دارند حتي پيشرفت هاي فاحش تكنولوژيك نيز تنها با گذشت زمان نسبتاً طولاني مي توانند ميانگين كارآيي تجهيزات و لوازم مصرف كننده انرژي را تحت تأثير قرار بدهند

در شماره گذشته، بخشي از گزارش آژانس بين المللي انرژي در مورد دورنماي وضعيت انرژي جهان از نظرتان گذشت. قسمت پاياني اين گزارش بيشتر به ابعاد فني صنايع توليد انرژي و زمينه هاي مصرف انرژي تا سال ۲۰۳۰ ميلادي پرداخته است.
تركيب مناسبي از پيشرفت تكنولوژيكي و ابعاد زيست محيطي نيز در اين گزارش مورد توجه قرار گرفته است.
پيشرفت هاي تكنولوژيك
در طول دوره پيش بيني، بخش اعظم فرآيندهاي توليد و مصرف انرژي كمابيش بر تكنولوژي هاي مورد استفاده در حال حاضر يا تكنولوژي هاي در دسترس متكي خواهند بود. فرض پايه اي در سناريوي مرجع اينست كه تكنولوژي هاي مورد استفاده در بخش انرژي پيشرفت خواهند كرد، ولي پيشرفت آنها تدريجي خواهد بود نه جهشي و انقلابي. بخشي از تكنولوژي هاي موجود كه در حال حاضر مقرون به صرفه نيستند، در آينده جنبه تجاري پيدا خواهند كرد. چه در مصرف و چه در توليد انرژي، در آينده جهان به سوي تكنولوژي هايي كه آلودگي كمتر ايجاد مي كنند و به ويژه كاربرد انرژي هاي تجديدپذير در توليد نيروي برق پيش خواهد رفت. ممكن است در برخي حوزه ها پيشرفت هاي جهشي عمده اي صورت بگيرد، ولي پيش بيني زمان بندي وقوع آنها و ابعادشان غيرممكن است. پشتيباني و حمايت دولت ها از تحقيقات در بخش انرژي همچنان يكي از مهمترين فاكتورهاي مؤثر بر پيشرفت اين تكنولوژي ها خواهد بود.
تكنولوژي هاي انرژي در بخش مصرف
فرض اساسي سناريوي مرجع اين است كه كارآيي مصرف انرژي (ميزان انرژي مصرفي براي توليد مقدار معيني از خدمات مرتبط با انرژي) در سه دهه آينده نيز با همان آهنگي بهبود خواهد يافت كه در سه دهه گذشته جريان داشته است. از آنجا كه بخش اعظم تجهيزات مصرف كننده انرژي عمري طولاني دارند، حتي پيشرفت هاي فاحش تكنولوژيك نيز تنها با گذشت زمان نسبتاً طولاني مي توانند ميانگين كارآيي تجهيزات و لوازم مصرف كننده انرژي را تحت تأثير قرار بدهند.
در بخش حمل و نقل كارآيي خودروها تقريباً در تمام مناطق بهبود يافته و مصرف سوخت آنها كاهش خواهد يافت. پيش بيني مي شود توافق هاي داوطلبانه با خودروسازان و تعيين استانداردهاي فني و زيست محيطي در سه دهه آينده (بين ۲۰۰۰ و ۲۰۳۰) موجب افزايش كارآيي خودروهاي جديدبه ميزان ۳۰ درصد در اتحاديه اروپا و حدود ۲۰ درصد در ژاپن، استراليا و زلاندنو شود. اما اين صرفه جويي نخواهد توانست عيناً به كاهش مصرف سوخت در بخش حمل و نقل منجر شود، زيرا طي همين مدت ميانگين مسافت طي شده توسط خودروها در كشورهاي ياد شده نيز افزايش خواهد يافت. در آمريكاي شمالي (ايالت متحده و كانادا) هيچ پيشرفتي در اين زمينه ها حاصل نخواهد شد زيرا اثر بهبود كارآيي سوخت موتور خودروها با افزايش ابعاد، وزن و تعداد لوازم رفاهي گنجانده شده در خودروها جبران خواهد شد. در سناريو مرجع هيچ تغييري در استانداردهاي كارآيي خودروها در ايالات متحده موسوم به«>CAFE پيش بيني نشده است.
تقريباً در تمام مناطق، خودروهاي مركب (Hybrid Vehicles) كه مشتركاً از سوخت هاي معمولي و باطري هاي برقي استفاده مي كنند، جاي پاي خود را در ناوگان خودروهاي در حال تردد باز خواهند كرد ولي به نظر نمي رسد خودروهاي مجهز به پيل سوختي، قبل از سال ۲۰۳۰ به طور جدي وارد بازار شوند.
در مصارف ثابت انرژي در بخش هاي صنعتي، تجاري و خانگي، پيشرفت هاي مستمري در كارآيي انرژي حاصل خواهد شد كه نتيجه پيشرفت تكنولوژي خواهد بود. براي مثال، كاربرد روش هاي نوين طراحي يكپارچه ساختمان ها كه نورپردازي كارآمد و سيستم هاي گرمايشي و سرمايشي با كارآيي بالا را در ساختمان هاي اداري مورد استفاده قرار مي دهند، ميزان مصرف انرژي به ازاي هر مترمربع از مساحت اين ساختمان ها را كاهش مي دهد. همچنين تعيين استانداردهاي كارآيي انرژي و برنامه هاي نصب برچسب انرژي روي وسايل و لوازم خانگي موجب تشويق استفاده از تجهيزات كارآمدتر در بخش هاي فوق الذكر خواهد شد. البته بهبود كارآيي انرژي در اين بخش ها به آرامي تحقق خواهد يافت زيرا تجهيزات و وسايل بادوام و سرمايه اي غالباً به كندي جايگزين مي شوند و ده ها سال طول مي كشد تا ساختمان هاي مدرن جايگزين ساختمان هاي قديمي شوند.
تكنولوژي هاي مورد استفاده در عرضه انرژي
بهبود كارآيي و كاهش هزينه در بخش عرضه انرژي با تكيه بر تكنولوژي هاي پيشرفته و روش هاي نوين مديريت، در آينده به طور مستمر ادامه خواهد داشت. تلاش دست اندركاران صنعت انرژي در جهت كاهش هزينه توليد نفت و گاز با استفاده از تكنولوژي هاي پيشرفته نظير تكنولوژي هاي لرزه نگاري سه بعدي كه به شناخت بهتر ويژگي هاي مخازن زيرزميني كمك مي كند و ضريب موفقيت عمليات اكتشافي و حفاري را بالا مي برد، روش هاي پيشرفته حفاري و مهندسي توليد در ميادين خشكي و دريايي و نظاير آن همچنان ادامه خواهد داشت.
پيشرفت هاي مهمي نيز در زمينه لوله هاي انتقال گاز تحت فشار بالا، فرآوري LNG و تكنولوژي GTL در آينده روي خواهد داد. استخراج زغال سنگ نيز در آينده به مدد پيشرفت تكنولوژي هاي معدن و افزايش مقياس پروژه هاي بهره برداري، با هزينه كمتري امكان پذير خواهد شد، ضمن آن كه محصول به دست آمده با هزينه كمتري براي مصرف آماده خواهد شد.
در زمينه بهبود كارآيي تبديل انرژي در نيروگاه هاي برق نيز در آينده پيشرفت هاي قابل توجهي حاصل خواهد شد. ضمناً هزينه هاي سرمايه اي لازم براي استفاده از تكنولوژي هاي جديد مبتني بر سوخت هاي فسيلي يا انرژي هاي تجديدپذير در بخش توليد نيرو در آينده به ميزان چشمگيري كاهش خواهد يافت. همچنين ميانگين ضريب كارآيي توربين هاي گازي سيكل تركيبي در كشورهاي OECD از حدود ۵۵ درصد در سال ۲۰۰۰، سال ۲۰۳۰ به ۶۲ درصد ترقي خواهد كرد. نيروگاه هاي زغال سنگ سوز كه با تكنولوژي سوخت گاز در سيكل تركيبي (IGCC) كار مي كنند تا سال ۲۰۱۵ از لحاظ كارآيي قابل رقابت با نيروگاه هاي گازي خواهند شد.
ولي همين تكنولوژي متعاقباً با رقابت جدي از سوي انرژي هاي تجديدپذير مواجه خواهد شد. ميانگين ضريب كارآيي تكنولوژي«>IGCC كه هم اكنون حدود ۴۳ درصد است تا سال ۲۰۳۰ به ۵۲ درصد خواهد رسيد و بدين ترتيب با احداث نيروگاه هاي جديدي كه برمبناي اين تكنولوژي احداث شده و از تركيب دو سوخت زغال سنگ و گازطبيعي استفاده مي كنند، سطح كارآيي بخش توليد نيرو در مجموع بالا خواهد رفت. در مورد انرژي هسته اي، تقريباً هيچ پيشرفت جهشي قابل توجهي تا قبل از سال ۲۰۳۰ قابل پيش بيني نيست.
در دوره ۳۰ ساله آتي، هزينه هاي سرمايه اي مورد نياز براي استفاده از انرژي هاي تجديدپذير در توليد نيروي برق به ميزان چشمگيري كاهش خواهد يافت و توليد نيروي برق با استفاده از اين انرژي ها را مقرون به صرفه و قابل رقابت با ساير انرژي ها خواهد ساخت. البته هزينه هاي سرمايه اي و هزينه هاي جاري توليد برق با استفاده از انرژي هاي تجديدپذير در مناطق مختلف با يكديگر تفاوت هاي فاحشي خواهند داشت كه اين امر ناشي از تفاوت در شرايط محيطي و عوامل منطقه اي است. به طور مشخص هزينه توليد برق با استفاده از توربين هاي بادي و بيوماس در سه دهه آتي تا سطوحي قابل رقابت با ساير انرژي ها كاهش خواهد يافت.
پيل هاي سوختي، زودتر از سال ۲۰۲۰ نخواهند توانست سهم قابل ذكري در تأمين انرژي جهاني ايفا كنند. تا سال ۲۰۳۰ نيز از پيل هاي سوختي عمدتاً در مصارف ثابت و ايستگاهي استفاده خواهد شد. پيل سوختي، وسيله اي شبيه به باتري است كه در آن از تركيب هيدروژن و اكسيژن، نيروي برق توليد مي شود. هيدروژن سوخت اصلي به كار رفته در پيل هاي سوختي است كه مي توان آن را در فرآيندي به نام «رفرمينگ» از هيدروكربن ها و همچنين به روش «الكتروليز» از آب استخراج كرد. در نخستين پيل هاي سوختي تجاري، احتمالاً از رفرمينگ گازطبيعي استفاده خواهد شد و بعيد به نظر مي رسد توليد هيدروژن از زغال سنگ و بيوماس يا با استفاده از الكتروليز تا قبل از ۲۰۳۰ مقرون به صرفه باشد. تقريباً تمامي پيل هاي سوختي مورد استفاده در سال ۲۰۳۰، براي توليد نيرو بصورت غيرمتمركز (Distributed Generation) خواهد بود. پيل هاي سوختي ايستگاهي، چنانچه هزينه سرمايه گذاري اوليه آنها به كمتر از ۱۰۰۰ دلار به ازاي هر كيلووات ساعت برسد و كارآيي آنها از ۶۰ درصد فراتر برود (كه به معني ۲۵ درصد كاهش هزينه سرمايه اي و ۵۰ درصد افزايش كارآيي است) به خوبي قابل رقابت با ساير انرژي ها در توليد نيروي برق غيرمتمركز خواهند بود. كاربرد پيل هاي سوختي در خودروها زودتر از سال ۲۰۳۰ توجيه اقتصادي نخواهد داشت و بعيد به نظر مي رسد كه تا آن زمان تعداد خودروهاي مجهز به پيل سوختي افزايش چشمگيري داشته باشد.
تكنولوژي هاي جداسازي (Sequestration) و ذخيره سازي كربن تا قبل از سال ۲۰۳۰ در سطح وسيع و مقياس كلان كاربرد پيدا نخواهدكرد. هنوز معلوم نيست كاربرد اين تكنولوژي ها چه زمان از لحاظ فني و اقتصادي امكان پذير خواهد شد. اگر هزينه بهره برداري از اين تكنولوژي ها را بتوان به ميزان كافي كاهش داد، بر جذابيت سوخت هاي فسيلي در مقايسه با انرژي هاي تجديدپذير افزوده خواهد شد و اين امر به معني وقوع انقلابي در چشم اندازهاي بلندمدت تأمين انرژي جهان خواهد بود.
جداسازي دي اكسيد كربن از سوخت هاي فسيلي و ذخيره سازي آن
امروزه تكنولوژي هايي در دست ابداع و تكوين است كه هدف از آن جلوگيري از انتشار دي اكسيدكربن حاصله از احتراق سوخت هاي فسيلي در نيروگاه ها و ذخيره كردن آن در زيرزمين، در رگه ها و ساختارهاي زمين شناختي يا در اقيانوس است. رايج ترين روش در اين زمينه استفاده از تركيبات آمونياك براي جذب دي اكسيدكربن در دودكش گازهاي خروجي نيروگاه ها است. اين روش را كه پيش از اين در صنايع شيميايي كاربرد گسترده اي داشته و براي جذب ساير گازهاي آلاينده به كار مي رود، مي توان با اندكي تغيير براي جذب دي اكسيد كربن در نيروگاه هاي زغال سنگ سوز و گازسوز به كار برد. هزينه انجام اين كار بين ۳۰ تا ۵۰ دلار به ازاي هر تن دي اكسيدكربن تخمين زده شده است.
يك روش ديگر براي اين كار، جداسازي دي اكسيدكربن، قبل از فرآيند احتراق است اما جداسازي دي اكسيدكربن فقط بخشي از مسأله است. پس از آن بايد گاز دي اكسيدكربن را به مكان ديگري منتقل و ذخيره كرد. برخي گزينه هاي ممكن براي ذخيره سازي عبارتند از:
تزريق دي اكسيدكربن در مخازن زيرزميني نفت كه منجر به تقويت فشار مخازن و افزايش بازيافت خواهد شد و بخشي از هزينه ذخيره سازي را جبران مي كند. طبق برآوردهاي به عمل آمده ظرفيت ذخيره سازي دي اكسيدكربن در مخازن زيرزميني ذخاير نفت سراسر جهان، حدود ۱۳۰ ميليارد است. در ميادين گازي تخليه شده نيز ۹۰۰ ميليارد تن دي اكسيدكربن را مي توان ذخيره كرد. ولي ذخيره سازي دي اكسيدكربن در ميادين نفت و گاز مشكلات ديگري را به وجود مي آورد. از طرفي تزريق دي اكسيدكربن در لايه هاي عميق بستر زغال سنگ مي تواند بازده توليد و استخراج از اين معادن را افزايش دهد. ظرفيت قابل تزريق در لايه هاي زغال سنگ نيز به ۱۵ ميليارد تن مي رسد.
مخازن آب شور زيرزميني عظيمي نيز در سراسر جهان وجود دارند كه ظرفيت قابل توجهي براي ذخيره سازي دارند، ولي انجام اين كار درآمدي را عايد نمي سازد. به عنوان نمونه از سال ۱۹۹۷ تاكنون هر ساله نزديك به يك ميليون تن گاز دي اكسيدكربن در درياي شمال (بخش نروژي) به درون يك مخزن زيرزميني نمكي در زير بستر دريا تزريق شده است. مطالعات لرزه نگاري نشان مي دهد كه گاز دي اكسيدكربن در زير لايه هاي غيرقابل نفوذ زمين محبوس شده و نشتي ندارد. ولي براي درك بهتر فرآيند و اطمينان از اثربخش بودن اين روش بايد آزمايش هاي بيشتري را انجام داد. اين مخازن نمكي در سراسر جهان ظرفيت ذخيره سازي تا ۱۰ تريليون تن دي اكسيدكربن دارند كه برابر با ۱۰ برابر كل دي اكسيدكربن منتشر شده در جو زمين به واسطه توليد و مصرف انرژي ظرف ۳۰ سال آينده است
اقيانوس هم مكان نسبتاً مناسبي براي ذخيره سازي دي اكسيدكربن در مناطقي است كه به ميادين تخليه شده نفت و گاز دسترسي يا امكان تزريق گاز به مخازن نمكي زير بستر اقيانوس ها را ندارند. اقيانوس ها بالقوه مي توانند تمام دي اكسيدكربن توليد شده در نتيجه احتراق تمام سوخت هاي فسيلي شناخته شده جهان را در خود جاي دهند. در حال حاضر آزمايش هايي در مقياس محدود در دست انجام است تا نتايج احتمالي حل كردن دي اكسيدكربن در اقيانوس ها و تأثير آن بر جانداران دريايي شناسايي شود. هنوز معلوم نيست كه واكنش لايه هاي زيرين زميني و اقيانوس ها در برابر تزريق مستمر مقادير عظيم دي اكسيدكربن چه خواهد بود. كليه تكنولوژي هاي عمده جداسازي و ذخيره سازي زيرزميني دي اكسيدكربن به صورت آزمايشي و محدود، ارزيابي شده اند. ولي استفاده از آن فقط در صورتي جنبه تجارتي پيدا خواهد كرد كه ريسك ها و هزينه هاي آن به درستي شناسايي و ارزيابي شده و بتوان هزينه ها و مخاطرات را به نحوي كاهش داد كه امكان تعيين ارزش و قيمت در بازار براي آن به وجود بيايد.

فعاليت هاى انسان نسل حدود نيمى از گونه هاى گياهى كره زمين را در معرض خطر انقراض قرار داده است. بررسى هاى قبلى حاكى از آن بود كه تنها قريب به ۱۳ درصد از كليه گونه هاى گياهى در خطر انقراض است وليكن بررسى هايى كه جديداً صورت گرفته مشخص ساخته است كه در بررسى هاى قبلى گياهان موجود در مناطق استوايى كه بر اثر تغييرات زيست محيطى مورد تهديد قرار گرفته اند به حساب نيامده است. مناطق استوايى زيستگاه بيشترين گونه هاى گياهى جهان است. پژوهشگران در گزارشى كه در مجله ساينس به چاپ رسيده اعلام كرده اند كه حدود ۸۳ درصد از گونه هاى گياهى اكوادور در خطر انقراض قرار دارند. محيط زيست كشور اكوادور از نقطه نظر غناى گياهى حرف اول را در ميان كشورهاى استوايى مى زند. از تعميم اين اطلاعات به سرتاسر جهان اين نتيجه به دست مى آيد كه ۲۲ تا ۴۷ درصد از كل گونه هاى گياهى جهان در خطر انقراض قرار دارند. گياه شناسان در مورد شمار گونه هاى گياهى جهان اتفاق نظر ندارند و تعداد گونه هاى گياهى را بين ۳۱۰ تا ۴۲۲ هزار گونه برآورد مى كنند. «پيتر يورگنسن» از باغ كشاورزى ميسورى مى گويد: «اكثر گونه هاى گياهى جهان در مناطق استوايى مى رويند. از طرفى تقاضا براى به دست آوردن زمين هاى جديد كشاورزى براى تامين غذاى شمار فزاينده مردم در كشورهاى استوايى، بزرگترين عامل انقراض گونه هاى گياهى در جهان است.» به گفته وى در اين مناطق، جنگل هاى طبيعى بريده و سوزانده مى شوند و مرغزارها به كشتزارها و چراگاه ها تبديل مى شوند. وى در ادامه افزود: «گرمايش تدريجى زمين مى تواند فرآيند انقراض نسل گياهان را تشديد كند زيرا اراضى كشاورزى مانع از آن مى شوند كه گياهان در مقابل تغييرات اقليمى واكنش نشان داده و به طور طبيعى مهاجرت كنند.» در پايان بايد خاطرنشان كرد كه ممكن است در حال حاضر گرمايش هوا اثرى نداشته باشد اما در آينده اثر خود را نشان خواهد داد. هر چقدر كه فعاليت هاى مربوط به تكه تكه سازى زمين هاى كشاورزى بيشتر شود براى محيط زيست طبيعى نشان دادن واكنش دشوارتر خواهد بود. گياهانى كه براى يافتن مكانى خنك تر براى رشد مى بايست به اين سو و آن سو مهاجرت كنند قادر به انجام اين كار نخواهند بود زيرا كشاورزان در سر راه آنها قرار دارند.

اسماعيل رمضاني افزود: بر اساس توافقات
صورت گرفته بنا شده سازمان مديريت و
برنامه ريزي کشور در تخصيص بودجه در
افزايش نظارت ها حمايت هاي لازم را از
سازمان حفاظت محيط زيست داشته باشد.

وي تصريح کرد: تقويت تجهيزات نظارتي و
برنامه هايي در خصوص آموزش در جهت مديريت
صحيح ، از جمله برنامه ها و اقدامات
سازمان حفاظت محيط زيست در سال 85 خواهد
بود.

رمضاني خاطر نشان کرد: گرچه تاکنون
اقدامات خوبي در راستاي افزايش نظارت ها
صورت گرفته اما به طور حتم بايد به دنبال
اجراي برنامه هاي جدي تر در زمينه نظارت
بر محيط زيست باشيم و اين امر بدون
همکاري دستگاهها ميسر نخواهد شد.

" خبرگزاري مهر " بر اساس برنامه ريزي هاي صورت گرفته در
سال جاري ، نظارت سازمان حفاظت محيط زيست
بر مناطق حفاظت شده افزايش خواهد يافت.
مديرکل نظارت و بازرسي سازمان حفاظت
محيط زيست در گفتگو با خبرنگار اجتماعي
خبرگزاري مهر افزود: ساز و کار لازم براي
افزايش نظارت بر مناطق حفاظت شده برنامه
ريزي شده و بنا شده برنامه هايي در اين
راستا در سال جاري اجرا شود.

اسماعيل رمضاني افزود: بر اساس توافقات
صورت گرفته بنا شده سازمان مديريت و
برنامه ريزي کشور در تخصيص بودجه در
افزايش نظارت ها حمايت هاي لازم را از
سازمان حفاظت محيط زيست داشته باشد.

وي تصريح کرد: تقويت تجهيزات نظارتي و
برنامه هايي در خصوص آموزش در جهت مديريت
صحيح ، از جمله برنامه ها و اقدامات
سازمان حفاظت محيط زيست در سال 85 خواهد
بود.

رمضاني خاطر نشان کرد: گرچه تاکنون
اقدامات خوبي در راستاي افزايش نظارت ها
صورت گرفته اما به طور حتم بايد به دنبال
اجراي برنامه هاي جدي تر در زمينه نظارت
بر محيط زيست باشيم و اين امر بدون
همکاري دستگاهها ميسر نخواهد شد.

" خبرگزاري مهر "

وي افزود: گراميداشت ياد وخاطره اين عالم
فرزانه در ميان فرزندان امام علي عليه
السلام در جنوبي ترين نقطه تهران براي من
تداعي کننده تمام درسهاي اخلاقي است که
از استاد گرفته ام.

جوادي ، باقر شهر را شهري رو به رشد دانست
و افزود: اين شهر با وجود پايلوت هاي
آلاينده محيط زيست ، نهايت تلاش خود را
براي بالابردن فضاي سبز و حفظ آن صورت
داده است.

رئيس سازمان حفاظت محيط زيست در اين
ديدار در مجموعه تفريحي ، ورزشي و فرهنگي
عطر سيب حضور يافت و ريشه زنده نهال سبزي
را به زمين هديه کرد.

" خبرگزاري مهر "
معاون رئيس جمهوري ، حفاظت از محيط زيست
را وظيفه ديني و اخلاقي همگان دانست.
به گزارش خبرگزاري مهر ، دکتر فاطمه
جوادي همزمان با اولين روز از هفته معلم
با حضور در مدرسيه شهيد تهراني باقر شهر
گفت: شهيد مطهري از اساتيد بزرگ اخلاق
وعلم است که راهش هميشه جاويدان خواهد
بود.

وي افزود: گراميداشت ياد وخاطره اين عالم
فرزانه در ميان فرزندان امام علي عليه
السلام در جنوبي ترين نقطه تهران براي من
تداعي کننده تمام درسهاي اخلاقي است که
از استاد گرفته ام.

جوادي ، باقر شهر را شهري رو به رشد دانست
و افزود: اين شهر با وجود پايلوت هاي
آلاينده محيط زيست ، نهايت تلاش خود را
براي بالابردن فضاي سبز و حفظ آن صورت
داده است.

رئيس سازمان حفاظت محيط زيست در اين
ديدار در مجموعه تفريحي ، ورزشي و فرهنگي
عطر سيب حضور يافت و ريشه زنده نهال سبزي
را به زمين هديه کرد.

" خبرگزاري مهر "

وي در ادامه تاکيد کرد: 95 درصد فاضلاب  و
پساب صنايع و کارخانجات بدون هيچگونه
تصفيه اي وارد آب رودخانه ها و دريا مي
شود يعني اصلا تصفيه اي صورت نمي گيرد و
همچنين بسياري از الاينده هاي با منشا
خشکي مانند پساب هاب کشاورزي به طور 100
درصد واردآب دريا مي شوند.

اين استاد دانشگاه همچنين تصريح کرد:
سموم دفع آفات و حشره کش هاو عناصر سنگين
حاصل فعاليت هاي صنعتي از ديگر الاينده
هايي است که وارد آ ب دريا مي شوند.

وي در خصوص منشا آلودگي هاي نفتي موجود
در درياي خزر و خليج فارس گفت: منشا حدود
90 درصد آلودگي هاي نفتي فعاليت هاي داخل
دريا اعم از تردد کشتي ها و تخليه اب
توازن و حفاري ها و اکتشافات نفتي مي
باشند.

دکتر فاطمي  همچنين با اشاره به اينکه
توسعه مناطق ساحلي و ساخت و ساز ها در
حاشيه دريا از ديگر عوامل تهديد کننده
زيست گاه ها و محيط زيست دريا به شمار مي
روند تصريح کرد: استقرار صنايع از جمله
صنعت پتروشيمي حاشيه خليج نايبند يا طرح
کنگان در منطقه عسلوييه دريا را به
نابودي مي کشاند و درآينده نزديک اين
مناطق با معضل زيست محيطي بزرگي از جمله
نابودي ذخاير آبزيان بويژه ماهيان تجاري
مواجه خواهند شد.

اين استاد دانشگاه در ادامه افزود: ورود
پساب صنعت پتروشيمي  ماهشهر به خورهاي
خليج فارس به نوعي خطر نابودي زايشگاه
هاي  اين دريا را افزايش داده است.

وي با انتقاد از ارزيابي هاي زيست محيطي
مرتبط به درياها گفت: اغلب ارزيابي هاي
زيست محيطي که در رابطه با حفاظت از
درياها صورت گرفته فقط توجيه کننده
فعاليت هاي  اقتصادي است و در گزارش هاي
تيه شده ارزش هاي دريايي بسيار کم رنگ
است که البته علت آن نبود بينش علمي و
حساسيت لازم در ياره حفاظت از محيط زيست
درياها در کشور است لذا گزارش هايي تهيه
مي شود و در نهايت اجازه فعاليت نيز صادر
مي شود.

دکتر فاطمي که ارزيابي هاي زيست محيطي
چندان تاثيري در جلوگيري از ورود
آلاينده هاي صنايع به درياها ندارد
تصريح کرد: نمونه اينگونه از ارزيابي ها
در مورد طرح کنگان است که خود محيط زيست
مجبور شد تا مجددا مجتمع پتروشيمي منطقه
را مجبور به تهيه ارزيابي زيست محيطي
کند.

به اعتقاد اين استاد دانشگاه در حال حاضر
يکي از راههاي کاهش آلاينده ها تلاش
کارخانجات و صنايع براي اخذ ايزو 14000 است
که البته اين نوع از ايزو به دليل نداشتن
ديدگاههاي صرف محيط زيست دريايي تاثير
آنچناني بر کاهش آلاينده هاي دريا ندارد.

اين کارشناس محيط زيست دريايي در ادامه
با اشاره به اينکه تخريب خورهاي دريايي،
مناطق مرجاني در اطراف جزيره هاي کيش ،
لاوان ، خارک و غيره و از بين رفتن
زيستگاههاي حساس ساحلي و مناطق جزر و مدي
از جمله عوارض افزايش آلاينده ها در آب
هاي جنوبي مي باشد اضافه کرد: در بخش
شمالي کشور نيز بيشترين آلودگي ها از
ناحيه ورود مستقيم فاظلاب هاي شهري به
داخل دريا ناشي مي شود.

وي با بيان اينکه تمام رودخانه هاي شمال
کشور بدون استثنا مورد هجوم و تاخت و تاز
قرار گرفتند تصريح کرد: به دليل آلودگي
بالا، برداشت بستر رودخان ها و صيد بي
رويه ذخاير ماهيان با ارزش درياي خزر در
معرض خطر جدي قرار گرفته است.

اين استاد دانشگاه در خاتمه تاکيد کرد:
متاسفانه هيچ اقدامي در جهت جلوگيري از
تخريب محيط زيست درياها و رودخانه ها در
کشور صورت نگرفته است به طوري که در حال
حاضر حيات ماهيان درياي خزر و خليج فارس
در معرض خطر جدي قرار دارد.
 " خبرگزاري مهر "

در آ زمايش دوم از آزمايش مشهور هلمونت با درخت بيد در سال 1643 ميلادى با خبر مى شويم که گاهى از آن به عنوان نخستين آ زمايش دقيق پيرامون فيزيولوژى گياهى ياد مى شود . او قلمه بيدى را در گلدانى مى کارد و آن را پنج سال با آب باران آبيارى مى کند . وزن قلمه در آغاز آزمايش 25/2 کيلو گرم بود اما پس از پنج سال به 9/76 کيلو گرم رسيد . او طى اين مدت روى گلدان را با پوششى آهنى سوراخدارى پوشانده بود و در پايان پنج سال خاک آن را خشک و سپس وزن کرد . از وزن آن فقط 6/56 گرم کاسته شده بود . بنابراين وان هلمونت نتيجه گرفت ماده سازنده پيکر گياهان از خاک به دست نمى آيد. در اين آز مايش با وان هلمونت ديگرى آ شنا مى شويم که آ زمايش دقيقى طراحى و سپس آن را کنترل مى کند و به اندازه گيرى روى مى آ ورد . دانشمندى خوش فکر و دقيق ! به راستى کدام چهره از او به حقيقت نزديک تر است؟

در نگاه اول ممکن است به نظر آ يد ماهيت علم اين گونه است . به هر حال دانشمندان بزرگ نيز اشتباهاتى داشته اند اما اين تناقض از برداشت نادرست ديگرى ناشى شده است . ما تصور مى کنيم جواب هاى درست هميشه از روش هاى درس و جواب هاى نادرست از روش هاى نادرست بر مى خيزند . در آزمايش درخت بيد , وان هملنت به اين نتيجه غلط دست پيدا کرد که توده زنده درخت نه از دى اکسيد کردبن بلکه از آ ب بارانى به دست آ مد که به گلدان افزوده شد . اما آ يا او در طراحى آ زمايش خود اشتباهى داشت ؟ چنين به نظر نمى رسد!

آ زمايش او آ زمايش بسيار دقيق و کنترل شده اى بود که به نتيجه گيرى نادرستى انجاميد. امروزه مى دانيم حجم عمده توده گياه از دى اکسيد کربن به دست مى آ يد . اما اين حقيقت علمى در آ ن زمان به طور کامل ناشناخته بود . در واقع واژه " گاز " نيز سال ها بعد توسط خود وان هلمونت ابداع شد و در سال 1727 ميلادى استفن هلز نشان داد که نوعى گاز در رشد گياهان دخالت دارد . اين آ زمايش در برخى از کتاب ها چنان معرفى شده که تصور مى شود وان هلمونت نمى دانسته خاک براى گياهان ضرورى است .

برخى پيشنها د کرده اند اگر او درخت را به جاى خاک در آ ب مقطر پرورش مى داد به درستى متوجه مى شد که درخت علاوه بر آب به خاک نيز نياز دارد . اما به نظر نمى رسد اين انتظار از دانشمندى که قرن ها پيش از درک مفهوم پرورش گياه در آ ب مقطر مى زيست به جا باشد . به علاوه او همانند بسيارى از مردم عادى مى دانست که گياهان خارج از خاک نمى توانند رشد کنند. در واقع او با آ زمايش خود منکر نقش خاک در رشد گياهان نشد بلکه فقط نشان داد افزايش وزن گياه با آ ب دريافتى گياه ارتباط دارد نه با خاکى که گياه در آ ن پرورش مى يابد . نتيجه گيرى او امروزه نيز پذيرفتنى است . توده گياهى حاصل ساختن مولکول هايى است که از ترکيب هيدروژن هاى مولکول آب با دى اکسيد کربن به دست مى آيند و هر چند عناصر موجود در خاک نقش اساسى در رشد و نمو گياه دارند ، در وزن گياه کم ترين تاثير را دارند

وان هلمونت در واقع در پى اثبات چه چيزى بود ؟ ارسطو معتقد بود که طبيعت از عناصر چها ر گانه خاک و آ ب و آ تش و هوا تشکيل شده است در زمان هلمونت اين عقيده جا افتاده بود که گياه آميزه اى از آ تش و خاک است . اما خود او معتقد بود توده گياهى فقط ا ز آ ب ساخته مى شود. مشاهداتش نيز چنين عقيده اى را ثابت مى کردند

خلاصه وان هلمونت آ زمايش دقيق و کنترل شده اى ط راحى و آن را به درستى تفسير کر د که نتيجه روشنى نيز داشت . اگر نتيجه گيرى او امروزه براى ما به طور کامل قابل قبول نيست به خاطر اين است که موقعيت تاريخى انجام آ زمايش را در نظر نمى گيريم و تصور مى کنيم روش صحيح آزمايش کردن هميشه به نتيجه گيرى درستى مى انجامد و اگردانشمندى به نتيجه نادرستى دست يافت بدن شک شيوه آ زمايش او نادرست بوده است .

به همين نحو آزمايش وان هلمونت درباره موش ها را نيز بايد در موقعيت تاريخى آ ن بررسى کنيم . او مى خواست به چگونگى گوارش مواد پى ببرد و اين که چگونه غذا به گوشت و پوست بدن تبديل مى شود . او همانند بسيارى از دانشمندان روزگار خود اين تبديل را همانند تخمير انگور به شراب و اثر مخمر بر خمير نان مى دانست . هلمونت متقاعد شده بود که " شکل " از چيز " بى شکل " و بى نظم به وجود نمى آ يد بلکه در ايجاد آ ن عنصرى شکل دهنده دخالت دارد و آن را يک مخمر ، دانه برگ ، نيروى حياتى يا انسان مينياتورى فرض کرد که درو ن ماده جاى گرفته است و هنگام سوختن مواد به صورت گاز آزاد مى شود .

در ديدگاه او بيمارى نيز علت خارجى داشت يعنى عواملى که شکل را تغيير مى دهند و اندام هاى خاصى از بدن را اشغال مى کنند . شايد اين نظر را بتوان صورت ابتدايى نظريه ميکروبى بيمارى ها دانست . وان هلمونت به عنوان يک پزشک به جاى درمان علائم بيمارى در پى حذف عامل بيمارى بود . از اين رو درمان او خاص هر بيمارى بود ؛ نظرى که در زمان خود نظرى انقلابى محسوب مى شود . بنابراين براى او تبديل جو يا گندم به موش پديده اى واقعى بود نه اشتباهى از سر کوته فکرى . امروزه ما مساله او را در مفاهيم سوخت و ساز و آنزيم ها تفسير مى کنيم . در واقع واکنش هاى پى در پى سوخت و ساز دانه هاى گندم را به پيکره موش تبديل مى کنند .

بار ديگر نظرى که در نگاه اول به طور کامل نادرست به نظر مى رسد، وقتى در شرايط تاريخى خود بررسى مى شود، معناى متفاوتى پيدا مى کند

منبع

Douglas Allchin , Reassessing van Helmont , Reassessing History , Bioscience , Vol 19(2) : July 1993

دانشمندانى که در زمينه تکامل فعاليت دارند , معتقدند که براى پاسخ گويى به پرسش هاى چرايى – مانند پرسش هايى که در اين جا مطرح شد – بايد به دنبال عللى فراتر از علت هاى نزديک و مستقيم بود تا در مفهومى جامع تر توضيح داد که چرا انتخاب طبيعى اين صفات را ترجيح داده است .

 تام شلبرگ , از معلمان برجسته زيست شناسى در آمريکا , هنگامى که وارد مباحث تکامل و رفتار مى شود , حدود يک ساعت از وقت کلاس را به بحث درباره نحوه پاسخ گويى به پرسش هاى چرايى درباره پديده هاى زيستى معمول اختصاص مى دهد . او مى خواهد با اين شيوه دانش آموزان را با توان توضيح دهنده بالاى نظريه انتخاب طبيعى آشنا سازد , تفاوت بين پاسخ هاى نزديک و مستقيم و پاسخ هاى تکاملى را به آنان نشان دهد و تفکر غايتمندى را در آن ها تضعيف کند . او معتقد است که درک تفاوت بين توضيح نزديک نگر و د ور نگر (تکاملى ) براى توجيه پديده هاى زيستى اساس , حيانى و ضرورى است . به نظر او , درک اين تفاوت به دانش آموزان در درک مفهوم پديده هاى زيستى کمک مى کند .

شلبرگ براى روشن کردن تفاوت بين توضيحات نزديک نگر و نهايت نگر براى دانش آموزانش , کار را با فهرستى از پنج يا شش پرسش که در جدولى با سه ستون خالى به صورت زير نوشته شده اند آغاز مى کند. ستون هاى خالى , مرحله به مرحله با پاسخ هاى پيشنهادى دانش آموزان پر خواهند شد . به دانش آموزان گفته نمى شود که ستون اول براى پاسخ هاى غايت مندان , ستون دوم براى پاسخ هاى نزديک نگر و ستون سوم براى پاسخ هاى تکاملى است . پرسش هاى ديگرى را نيز مى توان در اين جدول گنجاند يا جانشين پرسش هاى مطرح شده کرد . البته , اين پرسش ها بايد جالب باشند و بهتر است پرسش هايى انتخاب شوند که به رفتار , کالبد شناسى يا تنکار شناسى مربوط باشند و دست کم دو تا از آن ها به پاسخ هاى غايت مندانه بينجامند . بهرتين کار اين است که بيش تر از پديده هايى که براى دانش آموزان آشنا هستند , استفاده شود ؛ مانند رنگ پوست و خواب .

به طور معمول , بيش تر دانش آموزان به پرسش نخست با عبارت براى حفاظت يا براى استتار و به پرسش دوم با بيان براى اين که استراحت کنند يا براى سرحال آمدن و جان تازه اى گرفتن پاسخ مى گويند . اين پاسخ ها در ستون اول نوشته مى شوند وبراى سر ستون آن ها عبارت پاسخ هاى غايت مندانه انتخاب مى شود . سپس شلبرگ به دانش آموزان مى گويد : اين ها پاسخ هاى علمى خوبى نيستند . استتاز و احساس سر زندگى و جان تازه اى گرفتن اثرات م فيد پنهان شدن و خواب اند ؛ اين طور نيست ؟ بنابراين چگونه آن ها مى توانند علت باشند ؟ سپس او پنج دقيقه از وقت را صرف توضيح اين مطلب مى کند که چرا پاسخ هاى غايت مندانه از لحاظ علمى قانع کننده نيستند . او چنين توضيح مى دهد : تفکر غايت مندانه علت و اثر را با هم مخلوط مى کند ؛ چنين مى نماياند که اثر يا هدف مفروض , علت است و اگر ما مى خواهيم بفهيم چرا يک پديده زيستى آن گونه است که هست , بايد علل را بشناسيم نه اثرات يا اهداف را .

به طور معمول , دانش آموزان پس از شنيدن سخنان او از اين که پاسخ هاى علمى مناسبى نداده اند شگفت زده مى شوند . شلبرگ در تجربه هاى خود رديافته است که درباره تفکر غايت مندانه , به ندرت به داش آموزان تذکر داده شده است . او عقيده دارد که در کتاب ها بايد به موضوع تفکر علمى بيش تر توجه شود. در ادامه شلبرگ به دانش آموزان خود مى گويد : از اين که پاسخ هاى غايت مندانه را مطرح کرده ايد , زياد ناخشنود نباشيد ؛ زيرا به گفته بسيارى از روان شناسان تکاملى و عصب شناسان شايد ما طى تکامل مستعد تفکر غايت مندانه شده ايم . حتى گاهى معلمان زيست شناسى نيز پاسخ هاى غايت مندانه مى دهند . با وجود اين , مى توانيم بهتر عمل کنيم و از پاسخ هاى غايت مندانه فاصله بگيريم .

در مرحله بعد از دانش آموزان مى خواهد به جاى اثرات و اهدا ف , بعضى از عوامل را پيشنهاد کنند . بيش تر دانش آموزان مى دانند که پوست تيره به علت فعاليت زياد ژن هايى ايجاد مى شود که اطلاعات لازم براى ساخت ن رنگيز پوست ( ملانين ) را در خود دارند . آن ها با کمى کمک مى فهمند که موهاى خرگوش پنجه برفى به طور ژنتيکى چنان برنامه ريزى شده اند که در پاسخ به کاهش طول روز , سفيد شوند . در مورد خواب , دانش آموزان به درستى حدس مى زنند که بايد در مغز مراکز و مواد شيميايى ويژه اى وجود داشته باشد که باع ث خواب مى شوند. پرسش يائسگى براى نشان دادن زنجيره اى از علل , پرسش خوبى است . دانش آموزان دست کشيدن تخمدان ها از آزاد سازى تخمک و هورمون را عامل يائسگى معرفى مى کنند.

سپس شلبرگ چنين مى گويد : خوب درست است . آيا همه با اين پاسخ متقاعد شدند؟ بعضى از دانش آموزان اين پرسش را مطرح مى کنند که چرا تخمدان ها از انجام دادن عمل خود باز مى مانند . شلبرگ به دانش آموزان مى گويد که علت توقف عمل تخمدان ها , توقف تحريک تخمدان ها به وسيله غده هيپوفيز است اما اين پاسخ ، پرسش ديگرى را به ميان مى آورد . به اين ترتيب , دانش آموزان مى فهمند که پديده هاى زيستى از زنجيره اى از علل ناشى مى شوند . از اين رو , براى درک بهتر يائسگى , خواب , رنگ پوست يا ديگر صفت هاى زيستى , بايد پله پله از نردبانى از عوامل فيزيکى پيشين پايين آمد و در نهايت , در پله هاى پايينى به ژن ها رسيد. در اين جا , پاسخ هاى دانش آموزان در ستون دوم درج مى شود . شلبرگ عبارت پاسخ هاى نزديک نگر را به عنوان سر ستون آن ها انتخاب مى کند و چنين توضيح مى دهد : پاسخ هاى نزديک نگر عوامل فيزيکى پيشين و سازوکارها ( هورمون ها , مدارهاى مغزى , ماهيچه ها , فرايندهاى رشد و نمو , محرک ها و غيره ) را شناسايى مى کنند . پاسخ هاى نزديک نگر از چه چيز , کجا کى و چگونه مى گويند نه از چرا , براى مثال پاسخ دانش آموزان به پرسش يائسگى در واقع پاسخى است براى اين پرسش که : زنان چگونه پائسه مى شوند ؟

هنگام پر کردن ستون سوم جدول , شلبرگ به دانش آموزانش مى گويد: براى اين که به پرسش هاى چرايى درباره پديده هاى زيستى پاسخ علمى بدهيد , بايد توضيح دهيد که چرا يک پديده زيستى آن گونه است که هست و به صورت ديگرى نيست . براى مثال , ما بايد بفهميم چرا زنان يائسگى دارند اما مردان نداردند و چرا ماده هاى بيش تر گونه ها يائسگى ندارند يا چرا بعضى جانوران مى خوابند و بعضى نمى خوابند. ما بايد به دنبال پاسخى براى اين پرسش باشيم که چرا ژن هاى مربوط به خواب , يائسگى , پوست تيره و غيره يک جا غالب اند و جاى ديگر نه . شلبرگ مى گويد که تنها راه براى رسيدن به مقصود ، بهره گيرى از دريافته هاى خود از انتخاب طبيعى است .

پيش از سال 1859 زيست شنا سان در محدوده توضيح هاى نزديک نگر گرفتار بودند و هيچ راهى براى دادن پاسخ هاى علمى به پرسش هاى چرايى درباره صفت هاى زيستى وجود نداشت . به نظر شلبرگ بزرگ ترين کار داروين نه کشف حقيقت تکامل بلکه پى بردن به مفهوم شاه کليد گونه انتخاب طبيعى بود . او مى گويد : براى نخستين بار در تايخ تفکر بشر انتخاب طبيعى اين اجازه را به ما داد تا به پرسش هاى چرايى پاسخ علمى بدهيم ؛ نه تنها به پرسش هايى که در جدول آمده اند بلکه پرسش هايى از اين دست که چرا ما پير مى شويم و مى ميريم , چرا شکر براى پريمات ها مزه خوبى دارد اما براى گربه ها نه , چرا مردان از زانان درشت ترند چرا جانوران سمى اغلب رنگ هاى خاصى دارند چرا گونه ها هنگام افزايش تراکم گونه , زاد و ولد را کاهش مى دهند و حتى بيش تر پرسش هاى چرايى که درباره رفتارهاى غريزى انسان مطرح است.

هنگامى که دوبزهانسکى مى گويد: در زيست شناسى هيچ چيز معنا و مفهوم پيدا نمى کند مگر در پرتو تکامل به توان توضيح دهنده نظريه انتخاب طبيعى اشاره مى کند و همين طور زمانى که دا و کنيز فرض مى کند که اگر جاندرانى از سياره هاى ديگر مى خواستند سطح توسعه هوشى ما را بسنجند , نخستين چيزى که مى خواستند بدانند اين بود که آيا تا به حال تکامل را کشف کرده ايم , به توان حيرت آور نظريه انتخاب طبيعى براى پاسخ دهى علمى ( و فلسفى ) به پرسش هاى چرايى درباره حيات اشاره مى کند.

اکنون زمان آن رسيده است که عبارت پاسخ هاى تکاملى به عنوان سر ستون ستون سوم انتخاب شود. شلبرگ به طور معول ستون سوم را با پرسش پوست تيزه آغاز مى کند . با توضيحات او , دانش آموزان به راحتى درمى يابند که چرا ژن ها ى مربوط به ملانين در جمعيت هايى که نزديک استوا زندگى مى کنند , فعاليت بالايى دارند ( براى کسب اطلاعات بيش تر به مقاله سياه و سفيد مراجعه کنيد ) .

شلبرگ درباره خواب نظريه اى را مطرح مى کند که بر اساس آن به نظر مى رسد خواب کم تر از آن چه تصور مى رود , به سرحال آمدن , سر زندگى و جان تازه گرفتن مربوط مى شود . خواب جانوران را طى دوره هايى همچون شب که براى فعال بودن چندان مناسب نيست , به حالت نيمه فعال مى کشاند و منابع را براى دوره هايى که براى فعال بودن مناسب تر است , حفظ مى کند . با اين ديد به راحنى مى توانيم بفهيم که چرا بيش تر جانورانى هيچ گاه نمى خوابند و چه جانورانى به خواب نياز دارند . به اين ترتيب , دانش آموزان دوباره مى بيند که تفکر تکاملى , امکان پاسخ دادن به چرا را به ما مى دهند ؛ حال آن که مدارهاى مغز و مواد شيميايى ويژه و ژن هايى که باعث خواب مى شوند , تنها درباره چه چيز کجا چگونه و کى به ما اطلاعات مى دهند .

زنانى که حدود 50 سالگى نابارور مى شوند , نسبت به زنان ديگر براى مراقبت از فرازندان خود فرصت بيش ترى داشتند . از اين رو , آنان نسبت به زنانى که با رور ماندند , نسل هاى بيش ترى از خود بر جاى گذاشتند . وقتى دانش آموزان اين توجيه تکاملى شلبرگ را براى يائسگى شنيدند , به راحتى توانستند توضيح دهند که چرا انتخاب طبيعى نابارورى در سنين بالا را در زنان ترجيح داده است نه در مردان و چراانسان ها يا ئسگى دارند و بيشتر جانوران يائسگى ندارند . تعداد ى از آنان به درستى پيش بنى کردند که انتظار مى رود فيل ها هم يائسگى داشته باشند !

به اين ترتيب , دانش آموزان مى فهمند چگونه با نظر يه انتخاب طبيعى مى توان پيش گويى هاى علمى خوبى انجام داد . با کمى کمک و يادآورى , دانش آموزان به تدريج در تفکر تکاملى براى پاسخ گويى به پرسش هاى چرايى زيست شناسى , مهارت کسب مى کنند . وقتى به داشن آموزان يادآورى شد که تب ملايم از رشد عوامل بيمارى زا جلوگيرى مى کند و باعث افزايش فعاليت سلول هاى بيگانه خوار دستگاه ايمنى مى شود , آن ها به جاى پاسخ هاى نزديک نگر و معرفى مولکول هاى خاصى که در بروز تب دخالت دارند , در جواب پرسش چرا هنگام بروز عفونت تب مى کنيم ؟ پاسخ هاى نهايت نگر تکاملى جالبى را مطرح کردند : کسانى که هنگام عفونت تب مى کردند , بخت بقا و توليد نسل بيش ترى داشتند ؛ زيرا .. ..

به اين ترتيب , کلاس هاى شلبرگ به کلاس هاى چرايى تبديل شد ند . ديگر تفاوتى نمى کرد که موضوع درس درباره ميوه و دانه يا تفاوت هاى نرها و ماده ها يا ساختمان کروموزم باشد . آن ها مى خواستند چرا ها را بدانند . شلبرگ و حتى گاهى هيچ کس پاسخ هاى تکاملى همه پرسش هاى آنان را نمى داند . به نظر شلبرگ , اين موضوع مهمى نيست ؛ چيزى که بيش ترين اهميت را دارد , اين است که آن ها اين پرسش ها را مطرح مى کنند

مسأله آلودگي يكي از مهمترين و حادترين مسائل ناشي از تمدن انساني در جهان امروز به شمار مي رود چرا كه از اعماق چند هزار متري زمين گرفته تا معادن ، آبهاي تحت الارضي، بيوسفر، تروپوسفر و حتي در داخل هواپيماهاي بلند پرواز و جو خارجي زمين ، چرخه و سيستم حيات را مورد تهديد قرار داده است . مولكول آلاينده اي كه امروز از كارخانه يا منبع آلوده كنندة ديگري مثلاَ در اروپا، وارد محيط مي شود اگر تجزيه نشود يا تغيير شكل ندهد احتمالاَ بعد از چندي مي تواند در رية انسانهايي كه در قلب جنگلهاي آفريقا يا دشتهاي وسيع آسيا زندگي مي كنند وارد شود .

محيط زيست كنوني انسان در اثر فعاليتهاي آدمي همواره در معرض آلودگيهاي مختلف قرار دارند و با توجه به اختلافاتي كه انسان پرتعدادتر و پرمصرف تر از گذشته ، بر منابع محيطي وارد مي آورند لازم است به بررسي مختصري از انواع، منابع و عوارض آلوده كننده هاي محيطي بر روي انسان ، نبات، حيوانات و مواد مختلف پرداخته شود .

آلودگي براي افراد مختلف مفهوم و معني متفاوتي دارد . مردم معمولي ممكن است تحريك چشم ناشي از يك گاز يا آب آلوده را آلودگي به حساب آورند . براي كشاورزي كه يك عامل به گياهان يا حيواناتش آسيب مي رساند آلودگي محسوب مي شود اما هر گاه بخواهيم تعريف جامع و كلي براي آلودگي محيط زيست در نظر بگيريم چنين مي توان گفت كه آلودگي محيط عبارت است از «وجود يك يا چند مادة آلوده كنند در محيط زيست به مقدار و مدتي كه كيفيت يا چرخة طبيعي را بطوري كه مضر به حال انسان يا حيوان، گياه و يا اثار و ابنيه باشد تغيير دهد . به بيان ساده تر هر گاه ماده يا موادي بيگانه با غلظتي خاص وارد عناصر محيطي شوند  و تعادل طبيعي آنها را بر هم بزنند صحبت از آلودگي مي شود .

انواع آلودگيها

آلودگيها انواع مختلف دارد و با توجه بر فرهنگ مصرفي جوامع مختلف، هر يك به نوعي متفاوت محيط زيست را تهديد مي كند . آلودگي آبها – آلودگي هوا – آلودگيهاي بصري و صوتي از انواع مختلف آنها به شمار مي روند به علت تأثيرات جدي دو نوع‌ آلودگي هوا و آلودگي آبها، در اين مقاله به تفصيل به منابع، انواع و مضرات هر كدام پرداخته مي شود .

منابع‌ آلودگي هوا:

صحبت از آلودگي هوا در حقيقت گفتگويي است دربارة بسياري مواد و تركيبات كه از منابع گوناگون و بخصوص ساخته دست انسان پديد آمده و آكولوژي شيميايي اتمسفر را دگرگون نموده است.

منابع آلودگي هوا:

بطور كلي منابع الوده كنندة هوا عبارتند از منابع طبيعي و منابع غيرطبيعي يا مصنوعي با توجه به تأثيرات مثبت فعل و انفعالات عناصر طبيعي در دراز مدت مانند طوفانها – گرد و غبار صحراها – دود و خاكسترهاي آتش سوزيهاي جنگلي ، املاح موجود در جو، فعاليتهاي آشتفشاني ، شهابهاي آسماني و منابع گياهي و حيواني ، بعضي عقيده دارند كه در كوتاه مدت ، اينگونه منابع در اثر بر هم زدن تعادل ظاهري در محيط زيست، موجب آلودگي مي شوند . بدانجهت اينگونه فعل و انفعالات طبيعي را در گروه آلاينده هاي طبيعي قرار مي دهند .

منابع غيرطبيعي يا مصنوعي ، بر عكس به دست انسان بوجود آمده و آلودگيهاي ناشي از آن حاصل فعاليتهاي آدمي است .  از جمله وسايل نقليه – صنايع – منابع تجاري و خانگي و …

مطالعات و اندازه گيريهاي انجام يافته بر روي غلظت آلاينده ها در نقاط مختلف شهرهاي پرترافيك نشان داده است كه در خيلي از موارد هوايي كه تنفس مي كنيم از نقطه نظر مونواكسيد كربن و هيدروكربوهاي نسوخته به مراتب از حد مجاز آلوده تر است . اگرچه صنعت و تكنولوژي ، عامل رشد اقتصادي كشورها هستند ولي آلودگي هوا نيز ره آورد آنهاست . در صورت عدم وجود عناصر آلوده كننده درصد گازهاي موجود در هواي پاك بصورت جدول زير است :

ازت           ۷۸٪	هلیوم                   ۵پی.پی.ام
اکسیژن    ۱۹٪	متان                     ۵.۱پی.پی.ام
بخار آب      ۲٪	دی اکسید ازت          ۰.۳پی.پی.ام
آرگون        ۱٪	هیدروژن               ۰.۲پی.پی.ام
دی اکسید کربن  ۰.۳٪	گزنون                   ۰.۱پی.پی.ام
نئون          ۱۸پی.پی.ام	ازن                      ۰.۰۲پی.پی.ام

ولي تأثير عوالم آلوده كنندة زير مي تواند تركيب موجود را بر هم زده و با افزايش يا كاهش ميزان نسبت گازها هوا را آلوده كند .

عوامل آلودگي هوا:

صحبت از آلودگي هوا در حقيقت گفتگويي است دربارة بسياري مواد و تركيبات كه از منابع گوناگون و بخصوص ساخته دست انسان پديد آمده و اكولوژي شيميايي اتمسفر را دگرگون نموده است اين مواد بصورت جامد، مايع و گاز در هوا پراكنده مي شوند .

براي بررسي دقيق پديده آلودگي هوا بايد از مسيري كه اين مواد از ابتدا مي پيماند تا بر محيط تأثيرات منفي خود را بگذارند، املاح كافي داشت . با اين حال آلوده كننده هاي مهم هوا بدون در نظر گرفتن حالات خاص، عبارتند از مونواكسيد كربن – اكسيدهاي گوگرد – اكسيدهاي ازت – اكسيد كننده هاي فتوشيميايي – هيدروكربورها  - ذرات معلق در هوا و مواد راديو اكتيو

مونواكسيد كربن: گازي است بي رنگ، بي بو و بي مزه كه قسمت اعظم آن از احتراق ناقص مواد كربن دار ايجاد مي شود . منبع اصلي توليد مونواكسيد در شهرها، وسايط نقليه موتوري است . البته فعاليتهاي صنعتي و احتراق ناقص سوخت در تأسيسات تجاري و دستگاههاي حرارتي و سوختن زباله نيز در توليد اين گاز سهيم هستند ولي ميزان توليد اين گاز از طريق اين منابع در درجات بعدي اهميت قرار دارد.

تأثيرات : ميل تركيبي هموگلوبين خون كه عامل انتقال اكسيژن به بافتهاي بدن است با مونواكسيد كربن دويست مرتبه بيشتر از ميل تركيبي آن با اكسيژن است در نتيجه وجود مقدار كمي از اين گاز و تركيب آن با هموگلوبين خون موجب كربوكسي هموگلوبين ، كه يك تركيب پايدار است مي شود . اين تركيب از مقدار هموگلوبيني كه اكسيژن را به بافتهاي بدن مي رساند مي كاهد و همچنين از جداشدن اكسيژن و هموگلوبين از يكديگر جلوگيري مي كند . ضمناَ مونواكسيد كربن در خون، فشار نسبي گاز اكسيژن را كاهش مي دهد و نيروي محركه انتشار در بافتهاي بدن را كم مي كند مجموعة اين تغييرات ، موجبات ايجاد مسموميتها و حساسيتهاي زيادي از جمله تضعيف مركز اعصاب و ايجاد مسموميت عدم تشخيص زمان – حساسيت به نور و كاهش قدرت بينايي – كاهش قوه با صره و كنترل حركات اختياري را فراهم مي آورد .

اكسيدهاي گوگرد :

از گروه اكسيدهاي گوگرد – ايندريد سولفور و (SO2) از نظر آلودگي هوا اهميت بيشتري دارد.

منابع اصلي توليد اين گاز ، فعاليت انسان ، سوختها و كانه هاي گوگرد دار مي باشند . گاز اخير در محيط مرطوب به سرعت در ذرات آب حل گرديده و توليد اسيد سولفوريك مي نمايد كه به نوبه خود ممكن است به تشكيل نمكهاي سولفاته از قبيل سولفات آمونيم بيانجامد . اسيد سولفوريك چنانكه توسط باران در آبهاي وارد گردد حيات ابزياني را كه در ph معيني قادر به ادامة زندگي هستند به خطر مي اندازد .

تأثيرات: گاز انيدريد سولفور و در غلظت هاي بسيار كم هم موجب ايجاد واكنشهايي در مغز مي گردد تنفس هوايي كه حاوي مقادير كمتر از يك واحد در ميليون (ppm) از اين گاز باشد در يك مدت ده دقيقه اي موجب افزايش ضربان قلب و سرعت حركات تنفسي مي گردد و اگر غلظت آن اندكي بيشتر شود ظرفيت جاري تنفسي را كاهش مي دهد و گلو و مجاري تنفسي خشك غلظت آن اندكي بيشتر شود ظرفيت جاري تنفسي را كاهش مي دهد و گلو و مجاري تنفسي خشك مي شوند . آزمايش خون افرادي كه تحت تأثير گاز ايندريد سولفورو قرار گرفته اند نشان مي دهد كه اين گاز سنتز DNA (عامل وراثت ) را مختل نموده و از رشد برخي از گلبولهاي سفيد خون جلوگيري مي كند و در نتيجه به حالت دفاعي بدن آسيب وارد مي سازد و گاهي نيز قادر است دگرگونيهاي توارثي به بار آورده و نحوة وراثت را تغيير دهد.

اكسيدهاي ازت:

مهمترين اكسيدهاي ازت آلوده كننده هوا، اكسيد نيتريك (NO) و دي اكسيد ازت (NO2) مي باشند كه در واكنشهاي فتوشيميايي و تشكيل اسموك (دودمه) دخالت دارند . دي اكسيد ازت موجود در جو در اثر جذب نور خورشيد به اكسيد نيتريك و اكسيژن اتمي تجزيه مي شود . اكسيژن اتمي در تركيب با مولكول اكسيژن ، گاز ازن (O3) را تشكيل مي دهد . هر گاه در محيط هيدروكربور نسوخته وجود داشته باشد (به علت اكسيداسيون ناقص هيدروكربورها ، مقادير اكسيد كربن ، تركيبات آلي اكسيژن دار ، هيدروكربورهاي اشباع نشده به اضافه هيدروكربورهاي سوخته نشده وارد هوا مي شود  ) مي تواند اكسيد نيتريك را از سيستم خارج سازد . در صورتي كه هيدروكربورهاي سوخته در محيط موجود نباشند اكسيد نيتريك مي تواند مجدداَ روي ازن اثر نموده و مولكول اكسيژن و دي اكسيد ازت توليد كند .

تأثيرات: تشكيل مه در هواي سرد نزديك زمين و تركيب ذرات آن با اكسيدهاي فتوشيميايي حاصل از اكسيدهاي ازت و نيز ايجاد پديدة وارونگي (اينورژن) ، دودمه خطرناكي را ايجاد مي كنند كه در آن تركيبات آلودگيها غليظتر شده و سوزش چشم – سرفه – آبريزش چشم – خفگي – سردرد – خستگي شديد – كاهش مقاومت بدن در مقابل عفونتها و در نتيجه افزايش درصد بيماري و مرگ و مير را بدنبال دارد.

هيدروكربورها:

توليد – ذخيره و پخش مواد نفتي – فعاليتهاي صنايع پتروشيمي – استعمال حلالها – سوزاندن ضايعات و زغال چوب و همچنين تبخير و احتراق ناقص سوختها در موتور وسايط نقليه – همگي از عوامل موثر پخش هيدروكربورها در هوا مي باشند معادن زغال سنگ ، گاز طبيعي و نواحي نفت خيز نيز مقاديري از اين گاز را در هوا پخش مي كنند .

تأثيرات : اثرات مفيد هيدروكربورهاي بر انسان اغلب از طريق واكنشهاي فتوشيميايي كه مواد ثانوي آلوده ساز توليد مي كنند مي باشد . در مورد اثرات مستقيم اين تركيبات مي توان اثر تحريك كنندگي برخي نظير آلوئيدها را بر چشم و نيز خاصيت سرطان زايي تركيباتي از قبيل بنزوپيرن را ذكر نمود.

سرب نيز يكي از عناصر خطرناك هيدروكربورهاست از جمله اثرات سرب هر انسان را مي توان به موارد زير اشاره كرد : در بانوان باردار ، سرب از طريق هوا به بدن مادر راه يافته و از طريق جفت ، جنين را تحت تأثير قرار مي دهد . بر سيستم مركزي اعصاب كودكان كه در حال تكامل و رشد هستند تأثير صنفي مي گذارد . در عملكرد سيستم اعصاب، توليد خون ، ععملكرد دستگاه گوارشي و كليه ها اختلال ايجاد مي كند و در نهايت از طريق زنجيره غذايي در گياهان و جانوران تجمع يافته و در نهايت وارد بدن انسان شده و موجب آسيب رسيدن به روده ها مي شود .

ذرات معلق در هوا:

ذرات از منابع مختلف وارد هوا مي شوند كه احتراق مواد سوختي، ذوب فلزات ، كارخانجات شيميايي ، عمليات خرد كردن و ساييدن و كارخانجات توليد مصالح ساختماني از آنجمله اند .

تأثيرات: مطالعات زيست محيطي نشان داده اند كه ذرات معلق هوا در انتقال و ورود بسياري از گازهاي آلوده كننده به قسمتهاي مختلف دستگاه تنفس نقش عمده اي دارند زيرا نفوذ آنها در مجاري تنفسي به تنهايي و بدون كمك ذرات امكان پذير نيست . ضمناَ از اثرات نامطلوب ذرات و گرد و غبار در هوا، كاهش ميدان ديد قابل بررسي است كه بروز مشكلاتي در حمل و نقل زميني از آنجمله اند .

مواد راديو اكتيو:

بعد از جنگ جهاني دوم، استخراج كانه هاي مواد راديو اكتيو طبيعي ، انفجارهاي اتمي ، راكتورهاي جديد و صنعت انرژي اتمي ، مصرف مواد راديو اكتبو در كشاورزي. صنعت ، طب و ساير امور سبب آلودگي هوا با مواد راديو اكتيو گرديده است . استرنسيوم ، سزيوم ، يد ، اورانيوم، كربن ، پلوتونيوم ، فسفر ، سديم و كلسيم نمونه هايي از اين مواد راديواكتبواند . سالانه مقداري راديواكتيو نيز بطور طبيعي در اثر تشعشعات كيهاني، رادون و تورون موجود در هوا و غيره بوجود مي آيند كه ميزان و اثرات آنها در مقايسه با مواد راديواكتيو ناشي از فعاليتهاي انساني بسيار ناچيز است .

تأثيرات:

مخفي ترين و وحشتناكترين منبع آلودگي محيط ، مواد راديو اكتيو هستند كه اثرات جسماني و ژنتيكي در كليه موجودات زنده پديد مي آورند زيرا هر نوع در معرض تشعشع قرار گرفتن با اثرات سويي به ويژه در ريه ها، چشمها ، پوست و اعضا سازنده تركيبات خون همراه بوده و به دليل تكثير ناسالم، اثرات نامطلوبي در اجتماع بر جاي مي گذارند . بارزترين نمونه اين نوع الودگي را مي توان در بمباران اتمي ناكازاكي و هيدروشيماي ژاپن و حادثه نيروگاه اتمي چرنوبيل شوروي سابق مشاهده كرد با وجود اينكه از حادثه ژاپن پنجاه و هشت سال مي گذرد باز هم مردم از اثرات آن رنج مي برند و نوزادان ناقص الخلقه به دنيا مي آيند .

آلودگي آب:

از نظر مقدار و حجم، 2/97 درصد از آبهاي موجود در سيارة زمين در اقيانوسها و درياها انباشته شده اند . حجم آبهاي شيرين در جهان بسيار كم و فقط 8/2 درصد آبها است از اين ميزان نيز، مقدار زيادي به شكل يخ در يخچالهاي قطبي و كوهستاني (15/2 درصد ) و ابهاي زيرزميني (62/0 درصد) قرار دارد و تنها 0001/0 درصد از كل حجم آبهاي جهان در دسترس انسان است . اين ميزان نيز با توجه به عوامل زير در معرض آلودگي قرار دارند.

1 – ضايعات تقاضا كنندة اكسيژن : اين ضايعات مواد آلي هستند كه بوسيلة باكتريها اكسيده شده و مبدل به دي اكسيد كربن و اب گرديده اند منابع توليد كنندة اين ضايعات مصارف محلي، صنعتي و كشاورزي مي باشند كه موجبات كمبود اكسيژن در آب را فراهم مي كنند اين خصيصه به بي . اُ . دي (B.O.D) معروف است . افزايش بي . اُ . دي نشانگر كاهش ميزان اكسيژن در آب و در نتيجه تهديد حيات آبي و اختلال در فتوسنتز در آب است .

2 – عوامل چرك زا: اصولاَ مي بايست در نظر داشت كه در يك جامعة زنده ، تعدادي از موجبات زنده مي ميرند و جسدشان به آب وارد گرديده و با خود عوامل چرك زا را نيز به آن وارد مي كنند . بعلاوه بيمارستانها نيز مقدار زيادي ضايعات توليدي را به راههاي ابي و سيستمهاي آب زيرزميني وارد مي سازند اين مواد اكثراَ آلي بوده و توسط باكتريها  تجزيه گرديده و به نيتراتها – فسفاتها و دي اكسيد كربن تبديل مي شوند و بدين طريق حيات آبي را مورد تهديد قرار مي دهند .

3 – مواد غذايي گياهي : فسفر و ازت و ساير عناصر تشكيل دهندة مواد غذايي گياهان بتدريج با وارد شدن به سيستم آبهاي شيرين، اوتروفيكشين موجود را تسريع مي كنند . اينگونه مواد معمولاَ در آبهاي زير زميني جمع مي گردند .ضمن اينكه آبهاي زير زميني جمع مي گردند ضمن اينكه آبهاي زير زميني را نيز كه به آبهاي سطحي مي پيوندند تحت تأثير قرار مي دهند، مواد ذخيره شده نيز به سطح آمده و در اختيار مصرف كنندگان قرار مي گيرند . وفور مواد غذايي در آبهاي سطحي توازن فسفر و ازت را بهم زده و بر مقدار رشد گياهي نيز تأثير مي گذارد . وقتي كه گياهان مي ميرند بقاياي آنها در ته جريانات آب قرار گرفته و شروع به تجزيه مي كنند بدينوسيله بي . اُ. دي محيط آبي بالا مي رود .

4 – مواد شيميايي آلي : موادي هستند كه در ساختمان شيميايي آنان، يك يا دو اتم كربن وجود دارد . مواد آلي كه به آبها وارد مي شوند از نوع سمهاي گياهي ، پاك كننده ها و هيدروكربن ها هستند . سمهاي گياهي ، دسته اي از مواد معدني هستند كه كشندة آفتهاي گياهي ، جلبكي و جوندگان مي باشند .

پاك كننده هاي بكار رونده در شست و شوي البسه ، ضايعات آب گونه معمولي اي دارند كه مواد تشكيل دهنده شان مواد آلي است و داراي دو جزئ صابوني و جمع كننده ها مي باشند . مواد صابوني ، سطح قوام آب شست و شو را كمتر كرده ، تغليظ نموده و مواد ديگر را بخود جذب كرده و در نتيجه جاي چرك و كثافت را مي گيرند . پس از جايگزين شدن بجاي چرك، مادة صابوني در اثر شست و شوي دوباره از البسه جدا مي گردند . جمع كننده ها نيز عناصر ديگر را كه در اب سخت پيدا مي شوند (مانند كلسيم و منيزيم ) جدا كرده و از مزاحمت آنان در برابر صابونها ممانعت مي كنند ، باكتريها كه نمي توانند سريعاَ مواد صابوني را تجزيه كنند نتيجتاَ مواد صابوني براحتي در محيط ردپايي مشكلات آلودگي را ايجاد مي كنند .

تقريباَ اكثر پاك كننده هايي كه در اوايل دهة 1970 ساخته شده اند حدود 40 درصد تري پلي فسفات سديم را بعنوان جمع كننده دارا هستند اين مقدار دربرگيرندة تقريبي فسفاتهاي آبهاي فاضلاب مي باشد . از طرف ديگر چون مقدار فسفر در فاضلابها بدون حضور ازت زياد مي باشد ، عدم توازن ازت – فسفر به هنگام ورود اين آبها به سيستمهاي دريايي يا ابهاي شيرين مشاهده مي گردد.

5 – عناصر و تركيبات معدني: هيدروكربن ها بصورت گازوئيل و روغن موتور كه در اب غير محلولند از طريق راههاي حمل و نقل و پاركينگها پس از بارندگي وارد آب مي شوند در نتيجه از طريق ورود به چاهها و كانالهاي فاضلاب مستقيماَ وارد آبهاي تحت الارضي و سيستمهاي آبي شده و آلودگي شديدي را ايجاد مي كنند . علاوه بر هيدروكربن ها مواد ديگري – مانند كرم – جيوه – نيكل  - سرب – مس و كادوميوم نيز موجب آلودگي آبهاي سطحي و زيرزميني مي شوند تعدادي از اين مواد سمي نيستند ولي در زنجيرة غذايي جمع گرديده و آنرا همراهي مي كنند ولي برخي مستقيماَ موجب مسموميت مي شوند .

6 – رسوبات: رسوبات در اثر باران ، اب سيلابها و آبياري زمينها، شسته و حمل مي گردند . منشاء اصلي آنان از مازاد مواد جنگلي ، چراگاههاي تعليف شده توسط چراي بي رويه دامها، پروژه هاي جاده سازي و عمليات معدن كاوي مي باشد بعلاوه مواد غذايي شدة خاك – ذرات گياه كش موجود بر روي خاكهاي سطحي و ساير عناصر فرسايش يافتة خاك كه با رسوبات همراه هستند علاوه بر اينكه شفافيت آب ها را كاهش مي دهند بلكه نسبت واكنش فتوسنتز را پايين مي آورند و نيز برانشي هاي ماهيان بالغ را پر مي كنند .

بدين طريق بر روي دستگاه تنفسي آنان اثر كرده و باعث خفگي شان مي گردند .

7 – مواد راديواكتيو : همچنانكه در قبل اشاره گرديد مواد راديواكتيو در غلظتهاي بسيار كم هم كشنده بوده و در كمترين زمان بالاترين مقدار آلودگي را ايجاد مي كنند بالاترين موارد آلودگي مواد راديو اكتيو از جانب آزمايشات اتمي ، كارخانجات توليد برق هسته اي ، كارخانجات تهيه مواد اولية اتمي ، آزمايشگاههاي تحقيقات اتمي و بيمارستانهايي كه از مواد راديو اكتيو بهره گيري مي نمايند متوجه محيط زيست است . امروزه، توجه بشر در اين مورد برر روي يد راديو اكتيو و استرانسيوم راديو اكتيو كه در انتهاي زنجيرة غذايي جمع مي گردد تمركز يافته است .

8 – حرارت : مهمترين عامل ايجاد آلودگي حرارتي آبها، كارخانه هاي توليد كننده انرژي الكتريكي بصورت حرارتي هستند كه از آب بعنوان سرد كننده بمقدار بسيار زياد استفاده مي كنند . اب گرم شده به سيستمهاي آبي وارد و باعث گرم شدن آبهاي مسيرش مي شود . زماني اين نوع آلودگي اثرات سوء را نشان مي دهد كه اب گرم شده به ابهائي كه مورد تصفية دقيق قرار نگرفته اند وارد شود . پس از مدتي درجة حرارت اب مورد بحث افزايش يافته و در نتيجه قابليت حل اكسيژن كاهش مي يابد . در درياچه ها ، اشكالات از اين هم فراتر رفته و باعث بوجود آمدن دوران قطحي مواد غذايي و توزيع دوباره مواد غذايي مي شود .

در پايان بايد اذعان نمود كه به علت گستردگي موضوع و تأثيرات عميق منابع آلوده كننده بر محيط، بايستي در مقالي ديگر به تأثيرات عميق اين مواد بر حيوانات ، گياهان و مواد مختلف و ميزان تأثير آنها و نيز به ساير آلودگيهاي زيست محيطي از جمله آلودگيهيا صوتي و بصري پرداخته شود

ايران به دليل موقعيت جغرافياي طبيعي و شرايط بسيار گوناگون محيطي از تنوع اكوسيستمي كم‌نظيري در مقايسه با ساير كشورهاي جهان برخوردار است. اين كشور مانند پلي ميان چهار ناحيه جغرافيايي گياهي «ايران و توراني»، «اروپا سيبري»، «صحرا و سندي» و «مديترانه» واقع شده و همچنين از ناحيه «سودان و دكاني» نيز تأثير مي‌گيرد.

تعداد گونه‌هاي گياهي شناخته شده ايران حدود 8000 گونه اعلام شده است كه از اين تعداد حدود 1700 گونه و جنس بومي ايران هستند.

به تبعيت از غناي تنوع زيستي گياهان در ايران، طيف گسترده‌اي از گونه‌هاي جانوري در اين پهنه مستقر شده‌اند. تعداد گونه‌هاي پستاندار وحشي در ايران 160 گونه است كه اين تعداد معادل كل گونه‌هاي پستاندار قاره اروپا است.

در ايران تاكنون 164 گونه خزنده شناسايي شده كه تعداد 26 گونه آن بومي و يا انحصاري ايران بوده و از اين تعداد 6 گونه آن در سطح جهاني در معرض تهديد انقراض شناخته شده‌اند.

از لحاظ ساير رده‌هاي جانوري، پرندگان با 502 گونه، ماهيان آب‌هاي شيرين با 269 گونه و بالاخره دوزيستان با 11 گونه كه تقريباً نيمي از آنها بومي ايران نشخيص داده شده‌اند.

تنوع ژنتيكي با توجه به غناي زيستي كشور، بسيار زياد است. از آنجا كه ايران خاستگاه گونه‌هاي مهم گياهي و جانوري اهلي شده جهان است (از جمله گندم و گوسفند) اهميت توجه به اين گنجينه ژني دو چندان خواهد بود. 

• معرفي عمدي و يا غيرعمدي گونه‌هاي گياهي و جانوري به اكوسيستم‌ها (به‌طور مثال، ورود قزل آلاي رنگين‌كمان به رودخانه‌هاي ايران كه باعث گرديده است تا ماهي قزل آلاي خال قرمز از زيستگاه خود دور شود، همچنين ورود ماهي گامبوزيا از امريكا به ايران، جهت مبارزه با پشه مالاريا، سبب كاهش تنوع گونه‌هاي بومي گرديده است.)

• شكار بي‌رويه گونه‌هاي جانوري از جمله، يوزپلنگ ايراني، روباه، روباه تركمني، شنگ

• نابودي زيستگاه گونه‌هاي ارزشمند گياهي و جانوري

• ايجاد و توسعه نظام ارزيابي، پايش و ارائه گزارش در زمينه تنوع زيستي (سازمان حفاظت محيط زيست، ساير دستگاه‌هاي مرتبط)
• توسعه و تقويت همكاري‌هاي بين‌المللي و منطقه‌اي در زمينه تنوع زيستي (سازمان حفاظت محيط زيست، ساير دستگاه‌هاي مرتبط)
• تدوين و اجراي راهبردهاي بخشي توسعه پايدار مبتني بر حفاظت از تنوع زيستي (كميته ملي توسعه پايدار، سازمان حفاظت محيط زيست، وزارت جهاد كشاورزي، وزارت نيرو، وزارت صنايع و معادن، وزارت مسكن و شهرسازي، وزارت نفت ، وزارت راه و ترابري، ساير دستگاه‌هاي ذي‌ربط)
• ادغام ملاحظات اقتصاد محيط زيست در مديريت منابع تنوع زيستي (سازمان حفاظت محيط زيست، ساير دستگاه‌هاي مرتبط)
• تقويت و تعميق ملاحظات تنوع زيستي در سطح زيست‌بوم‌ها و زيستگاه‌ها در برنامه آمايش سرزمين ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور، سازمان حفاظت محيط زيست، ساير دستگاه‌هاي مرتبط)
• تدوين اصول، سياست‌ها و دستورالعمل‌هاي اعمال ضوابط تنوع زيستي در فعاليت‌ها (سازمان حفاظت محيط زيست، وزارت كشاورزي، وزارت نيرو، ساير دستگاه‌هاي مرتبط)
• تدوين و تكميل شاخص‌هاي پايداري و اعمال آن‌ها در فعاليت‌هاي مرتبط با تنوع زيستي (كميته ملي توسعه پايدار، ساير دستگاه‌هاي مرتبط)
• تدوين و اجراي برنامه جامع توسعه طبيعت‌گردي (سازمان حفاظت محيط زيست، سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري، وزارت كشور)
• اصلاح و تقويت مديريت شبكه مناطق حفاظت شده (سازمان حفاظت محيط زيست)
• احياي زيست‌بوم‌هاي تخريب شده و جلوگيري از روندهاي تخريبي (سازمان حفاظت محيط زيست، وزارت جهاد كشاورزي)
• حفاظت از زيست‌بوم‌هاي آب‌هاي داخلي (سازمان حفاظت محيط زيست، وزارت جهاد كشاورزي، وزارت نيرو)
• حفاظت از زيست‌بوم‌هاي ساحلي و دريايي (سازمان حفاظت محيط زيست، سازمان بنادر و كشتيراني)
• حمايت از تنوع زيستي داخل و خارج زيستگاه با تأكيد بر گونه‌هاي گياهي و جانوري در معرض خطر و تهديد (سازمان حفاظت محيط زيست)
• تدوين اصول، سياست‌ها و ضوابط توسعه فناوري زيستي و به كارگيري آن در زمينه‌هاي مرتبط با تنوع زيستي (وزارت علوم، تحقيقات و فن آوري، سازمان حفاظت محيط زيست)

• دولت موظف است، براي تسريع در اجراي برنامه عمل حفاظت و بهره‌برداري از تنوع زيستي كشور، هماهنگي لازم را بين دستگاه‌هاي ذي‌ربط ايجاد نمايد.
• شاخص‌هاي تنوع زيستي كشور مي‌بايست تا پايان برنامه چهارم به سطح استانداردهاي جهاني نزديك شوند و وضعيت مناسب يابند.
• سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور مكلف است، با همكاري سازمان حفاظت محيط زيست و ساير دستگاه‌هاي مرتبط، به منظور برآورد ارزش‌هاي اقتصادي منابع طبيعي و زيست‌محيطي و هزينه‌هاي ناشي از آلودگي و تخريب محيط زيست در فرآيند توسعه و محاسبه آن در حساب‌هاي ملّي، نسبت به تنظيم دستورالعمل‌هاي محاسبه ارزش‌ها و هزينه‌هاي موارد داراي اولويت از قبيل: جنگل، آب، خاك، انرژي، تنوع زيستي و آلودگي‌هاي زيست‌‌محيطي در نقاط حساس اقدام و در مراجع ذي‌ربط به تصويب برساند. ارزش‌ها و هزينه‌هايي كه دستورالعمل آن‌ها به تصويب رسيده، در امكان‌سنجي طرح‌هاي تملك دارايي‌هاي سرمايه‌اي در نظر گرفته خواهد شد.
• به منظور جلوگيري از شكار بي‌رويه و نابودي تنوع زيستي دولت مكلف است با همكاري مراجع ذي‌ربط در نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران ترتيبي اتخاذ نمايد تا ضمن محدود كردن پروانه حمل اسلحه شكاري و بازنگري در ضوابط صدور پروانه‌هاي مذكور تعداد سلاح‌هاي شكاري را متناسب با جمعيت قابل برداشت از حيات وحش به تشخيص سازمان حفاظت محيط زيست برساند و نسبت به جمع‌آوري سلاح‌هاي غيرمجاز تا پايان برنامه چهارم اقدام نمايد

متان عنصر اصلی تشکیل دهنده گاز طبیعی و یکی از گازهای گلخانه ای است، یعنی این که وجود این عنصر در اتمسفر بر دمای کره زمین و سیستم آب و هوایی آن تاثیر می گذارد. یک مشارکت بین المللی جدید، که توسط ایالات متحده پشتیبانی می شود، به دنبال بهبود بازیابی و استفاده از متان به عنوان یک منبع انرژی پاک است. " مشارکت متان به بازارها " یک برنامه دولتی- خصوصی است که با همکاری 15 دولت ملی و بیش از 90 سازمان که متعهد به دستیابی به مزایای اقتصادی، محیط زیستی، و انرژی ای می باشند، اجرا می شود.

پل گانینگ رئیس شعبه برنامه های غیر دی اکسید کربن در سازمان محافظت از محیط زیست (EPA) در بخش تغییرات آب و هوایی است.

دینا کروگر مدیر بخش تغییرات آب و هوایی در سازمان حفاظت از محیط زیست است.

مشارکت متان به بازارها، که در نوامبر 2004 آغاز شده، یک طرح چندجانبه است که موجب بهم پیوستن منافع بخش دولتی و خصوصی برای بازیابی و استفاده از متان به عنوان یک منبع انرژی پاک شده است.

امروز، 15 دولت ملی و بیش از 90 سازمان در حال همکاری با یکدیگر برای پیشبرد هدف ایجاد و توسعه پروژه در سه زمینه اصلی منبع انتشار متان هستند: محل های دفن زباله، معادن ذغال سنگ زیرزمینی، و سیستم های گاز طبیعی و نفت.

انتظار می رود که فعالیت های این مشارکت نتایج مثبتی در پی داشته باشد: آنها انتشار جهانی متان را کاهش، توسعه اقتصادی را افزایش، و امنیت انرژی را گسترش خواهند داد، کیفیت هوا را بهتر خواهند کرد و ایمنی صنعتی را بالا خواهند برد.

اهمیت متان
متان یک هئیدروکربن و عنصر اصلی گاز طبیعی و همچنین یکی از گازهای گلخانه ای قوی است. در سرتاسر جهان، مقادیر بسیار زیاد متان به جای بازیابی و مورد استفاده قرار گرفتن به عنوان سوخت به درون اتمسفر منتشر می شود. حدود 60 درصد انتشار متان در جهان منشاء انسانی (انتروپوژنیک) دارد – محل های دفن زباله، معدن ها، و فعالیت های مربوط به گاز طبیعی و نفت – که در زیر به آنها اشاره شده است. یکی دیگر از منابع انتشار متان کشاورزی است. بقیه انتشارهای متان توسط منابع طبیعی، اکثرا تالاب ها، هیدرات های گازها (اجسام جامد کریستالی که از ملکول های متان درست شده، و هر یک از ملکول ها توسط ملکول های آب احاطه شده اند)، لائه منجمد دائمی اعماق زمین، و موریانه ها انجام می گیرد. چین، هند، ایالات متحده، برزیل، روسیه، و دیگر کشورهای اروپایی- آسیایی مسئول تقریبا 50 درصد از انتشارهای انسانی متان هستند. منابع انتشار متان از یک کشور به کشوری دیگر بسیار متفاوت است. برای مثال، دو منبع اصلی انتشار متان در چین استخراج ذغال سنگ و کاشت برنج است. منبع اصلی انتشار متان در روسیه سیستم های گاز طبیعی و نفت است؛ دو منبع اصلی انتشار متان در هند کاشت برنج و محصولات دامی است؛ و محل های دفن زباله بزرگترین منبع انتشار متان در ایالات متحده می باشد.

متان عنصر اصلی گاز طبیعی است و یک منبع مهم برای انرژی پاک نیز می باشد. همچنین، 16 درصد انتشار گازهای گلخانه ای در سرتاسر دنیا به به متانی که از فعالیت انسان تولید می شود، اختصاص دارد. متان یک گاز گلخانه ای قوی محسوب می شود زیرا در مقایسه با دی اکسید کربن، از لحاظ وزنی، هر کیلوگرم متان 23 برابر قوی تر از دی اکسید کربن در رابطه با حبس حرارت در اتمسفر زمین طی یک دوره 100 ساله عمل می کند.

متان یک گاز گلخانه ای با دوره زندگی کوتاه است؛ دوره زندگی این گاز در اتمسفر تقریبا 12 سال است. به خاطر این خصوصیت منحصر بفرد، کاهش انتشار جهانی متان می تواند تاثیر مثبت، سریع و قابل توجهی در جلوگیری از گرم شدن کره زمین گذاشته و مزایای مهم اقتصادی و انرژی ای نیز در پی داشته باشد.

فرصت های کاهش متان
منابعی که بازیابی و استفاده از گاز متان برای انرژی در آنها عملی و امکان پذیر است شامل استخراج ذغال سنگ، سیستم های گاز طبیعی و نفت، محل های دفن زباله، و کود حیوانی است. در زیر چندین روش برای بازیابی و استفاده از متان از این منابع ذکر شده است:

· معدن های ذغال سنگ. برای کاهش خطرات انفجار، متان از معدن های زیرزمینی پیش از، در هنگام یا پس از استخراج به بیرون منتقل می شود. تزریق گاز طبیعی در خط لوله، تولید نیرو، و سوخت وسایل نقلیه از استفاده های مفیدی هستند که می توان از متان خارج شده از معادن کرد.
· محل های دفن زباله. رویکرد اصلی برای کاهش انتشار متان از محل های دفن زباله شامل جمع آوری و سوزاندن یا استفاده از گازهای محل دفن زباله است. فن آوری های استفاده از گازهای منتشر شده از محل های دفن زباله بر روی تولید الکتریسیته و استفاده مستقیم از گاز تمرکز می کنند. تولید الکتریسیته شامل انتقال متان جمع آوری شده به دستگاه های مولد نیرو یا توربین ها از طریق خط لوله است. فن آوری های استفاده مستقیم، از گازهای منتشر شده از محل های دفن زباله مستقیما برای مصارف سوختی استفاده می کنند؛ در فن آوری های دیگر می بایستی گاز متان به گاز دیگری تغییر داده شود و در خطوط لوله گاز طبیعی توزیع گردد.
· سیستم های گاز طبیعی و نفت. فعالیت های مربوط به کاهش انتشار متان در سه گروه دسته بندی شده اند: بهبود کارآیی فن آوری ها یا دستگاه هایی که باعث کاهش یا توقف انتشار گاز متان یا گازهای دیگر در هوا توسط دستگاه ها می شود، بهبود روش های مدیریتی و مراحل عملیاتی، و افزایش روش های مدیریتی که از فن آوری های پیشرفته استفاده می کنند. در تمامی این موارد، کاهش انتشار گاز متان، گاز بیشتری را برای فروش و استفاده فراهم می سازد.
· مدیریت کود. زمانی که کود دامی تحت شرایط ناهوازی (بدون اکسیژن) نگهداری شود، متان و گازهای دیگر تولید می شوند. کاهش انتشار متان و همچنین دیگر مزایای محیط زیستی را می توان از طریق استفاده از سیستم های جذب ناهوازی به دست آورد. این سیستم ها، گازهای تولید شده توسط کود را جمع آوری کرده و آنها را به دستگاه های احتراقی از قبیل ژنراتورهای موتوری یا دیگ های بخار منتقل می کنند.

حتی با فن آوری های کنونی و مزایای کاهش انتشار، بازیابی و استفاده از متان به چند دلیل به طور گسترده روایج پیدا نکرده است. اول این که در فرآیندهای صنعتی که گاز منتشر می کنند، متان یک موضوع ثانویه است. برای مثال، معدن های ذغال سنگ خواهان خارج کردن متان از محیط معدن هستند، زیرا که متان خاصیت انفجاری دارد. از روزگاران قدیم، شرکت های استخراج کننده ذغال سنگ هیچ گاه متان را به عنوان یک منبع انرژی تلقی نکرده اند.

دوم این که احتمالا افرادی که مسئول این انتشارها هستند با فن آوری های موجود برای بازیافت متان یا امکان استفاده های سودآور از این گاز آشنایی ندارند. این امر به خصوص در کشور